Ben je wel een "echte" zzp'er?
Moedig strijdend tracht de zzp'er zijn hoofd boven water te houden om niet door de genadeloze coronacrisis te worden opgeslokt. Ondertussen gebeurt er van alles in de woelige wateren van de zelfstandige arbeid. De politiek zorgt ook voor de nodige schuimkoppen op de hoge golven van de discussie over “echte” of “neppe” zelfstandigen. Maar wie is “onze zzp'er” anno nu?
Still going strong
Het CBS heeft berekend dat bij wegvallende inkomsten 19% van de zzp'ers binnen drie maanden hun financiële middelen zien verdampen tot het minimumloonniveau en daaronder. De overige 81% van de zelfstandigen redden zich langer dan drie maanden met spaargeld. Komt er gedurende twaalf maanden niets binnen op de bankrekening, dan moet een derde van alle zzp'ers op een houtje bijten van het laagste wettelijke inkomen in ons land. Let op, twee derde van alle zzp'ers kan dit euvel ook nog aan. Het CBS maakte deze berekeningen met gebruik van modellen en simulaties om op een wetenschappelijk verantwoorde wijze de gevolgen van de coronacrisis voor zelfstandigen in kaart te brengen.
Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat de 45-plus zzp'er de minst financieel kwetsbare is vanwege de aangelegde buffers. Een halfjaar inkomensverlies zou 21% van de 45- tot 65-jarige zelfstandigen onder de drempel van het minimumloon duwen, bij een heel jaar inkomensverlies is dat 29%. In de leeftijdscategorie 25-45 jaar liggen deze percentages hoger met respectievelijk 35% en 46%.
Nu zit het zo dat 59% van alle zelfstandigen een 45-plusser is. Dit betekent dat het merendeel van de zzp'ers prima voorzieningen heeft getroffen, in het kader wat redelijkerwijs verlangd mag worden van een werkend mens in tijden van ongekende crisis.
Daarnaast is 46% van de zzp'ers hoog opgeleid. Statistisch gezien is dit percentage hoger dan 37% van de werknemers, waarvan het grootste gedeelte middelbaar opgeleid is - 41% versus 36% zzp'ers.
Tenslotte is 16% van alle zelfstandigen laag opgeleid. De vraag rijst of de vaak aangehaalde voorbeelden van Deliveroo koeriers maatgevend zijn als illustratie van de situatie op de markt van zelfstandige arbeid. In dat licht ontstaat een vermoeden dat de overheidsmaatregelen, voornamelijk gericht op de regulering van de onderkant van deze markt, niet het gewenste effect zullen sorteren voor de meeste zzp'ers. Ook hier is maatwerk vereist: scholing en begeleiding voor de werkenden aan de onderkant van de arbeidsmarkt en vrijheid in ondernemerschap voor de “echte” zzp'ers.
Bovendien zijn hoogopgeleiden doorgaans meer bevlogen in tijden van crisis. Tel daarbij flexibiliteit en creativiteit op van deze doelgroep en zie dat de toekomst er best positief uit kan zien voor vele zzp'ers. Zij komen er wel, mits de overheid doorgaat met de ingezette steun en hun grillige bestaan niet nog onzekerder maakt met ingewikkelde en inefficiënte administratieve handelingen en verplichtingen.
En last but not least. Zzp'ers werken gemiddeld 10,5 jaar in het eigen bedrijf. Commitment en drive om de eigen zaak tot succes te maken zijn dus ruimschoots aanwezig.
Verontrustende tendens
Schijnzelfstandigheid moet worden aangepakt, dat is duidelijk. Zullen de opgelegde minimum uurtarieven en zelfstandigenverklaringen de onreine praktijken echter tegengaan? Recentelijk zijn genoemde voorstellen gesneuveld in het kabinet maar welke nieuwe verassingen worden hiervoor in de plaats tevoorschijn getoverd? En de belangrijkste vraag: voor wie?
Het CPB haalde deze zomer flink uit naar de zzp'ers met haar voorstel om vanaf oktober een vermogenstoets in te voeren voor de TOZO-uitkering. Of liever nog, om helemaal te stoppen met steun voor zelfstandigen. Eigenlijk zijn ze niet zo belangrijk voor de economie als grote bedrijven. Zzp'ers zijn vervangbaar en als ze omvallen, zullen ze veel minder economische schade berokkenen dan bij een faillissement van een groot bedrijf. Laat ze het zelf uitzoeken, die zzp'ers, in tijden van een diepe crisis. De maatschappij zal de overlevenden zoeken als “flexibiliteit” weer hype is.
Roos Wouters vond het in haar reactie een “raar” voorstel. Ze sprak over “het dieptepunt van het anti-zzp sentiment en het verheerlijken van een groot bedrijf.” Juist nu is steun broodnodig, zelfs op het minimumloonniveau. Zo krijgen ondernemers wat ademruimte om zich te oriënteren op de nieuwe realiteit en zichzelf “opnieuw uit te vinden”.
“Zzp'ers zijn vaak trotse mensen. Die gaan echt geen steun trekken als ze dat niet nodig hebben”, zegt Wouters. Laten wij hopen dat deze trots, in combinatie met creativiteit en het vertrouwen in eigen kwaliteiten ons helpt om ook sterker uit deze crisis te komen. En dat de overheid tijdig inziet dat zelfstandigen minstens net zo belangrijk zijn voor een vitale economie als grote bedrijven.