Hoe slecht is zittend werk echt?

Wie zittend werk verricht, zet zijn gezondheid op het spel. Dat is geen nieuws meer, maar het is van vitaal belang om je er als zzp'er bewust van te zijn en te blijven. In de beroepsgroepen die zijn veroordeeld tot zittend wek, zijn zzp'ers oververtegenwoordigd. IT'ers, consultants, financials, communicatie- en marketingprofessionals, we zitten allemaal aan ons beeldscherm gekluisterd en maken lange uren. Staand werken leek de redding. Maar dat werkt ook niet. Je krijgt er rugklachten van. En spataderen. Geregeld opstaan en je benen strekken werkt wél.

Precies vijf jaar geleden zei de Amerikaans-Britse professor James Levine, gespecialiseerd in de chemische huishouding van ons lichaam, tegen de Los Angeles Times: 'Zitten is gevaarlijker dan roken, doodt meer mensen dan HIV en is verraderlijker dan parachutespringen'. Een hype was geboren, niet alleen in de VS, ook op het Europese continent.

Nu de rook om ons hoofd is verdwenen

'Zitten is het nieuwe roken', zo heette het al snel. Katja de Bruin, redacteur bij de VPRO, schreef een boek met die titel en wierp zich op als ambassadeur van staand werken. Ontwerpers van kantoormeubilair waren er als de kippen bij om flexibele zit/sta-bureaus in de schijnwerpers te zetten en hippe werkgevers richtten dynamische werkplekken in. Intussen lijkt de rook om ons hoofd enigszins verdwenen.

De constatering van de Amerikaanse professor die een kruistocht voert tegen obesitas, kwam niet uit de lucht vallen. Naast eigen waarneming baseerde hij zich op tal van onderzoeken naar de 'zitziekte' die epidemische vormen dreigt aan te nemen. Belangrijkste oorzaak: toenemende digitalisering en informatisering. Zittend werk is vooral computerwerk. In 1992 bracht TNO al een samenvattende verkenning uit.

=Pas op! – zittend werk schaadt de gezondheid=
Ondanks wankelende bewijslast voor specifieke aandoeningen, zijn wetenschappers en medici het erover eens dat lang achter elkaar zitten de kans op vroegtijdig overlijden vergroot en het risico op ziekte verhoogt. Met als alarmerende toevoeging: het maakt niet uit of je buiten je zittende werk veel of intensief beweegt. Met andere woorden: je kunt voor of na je werk joggen tot je een ons weegt, de gezondheidsrisico's van langdurig zitten nemen er niet mee af.

Wat die risico's zijn? Houd je vast. Volgens Australisch onderzoek is de 'zitziekte' verantwoordelijk voor bijna zeven procent van alle sterfgevallen. Naar alle waarschijnlijkheid verhoogt langdurig zitten de kans op diabetes en hart- en vaatziekten. Sommige onderzoeken zien een relatie met depressies, een aantal vormen van kanker en bewegingsproblemen. Harde cijfers zijn er niet, en iedere studie trekt zijn eigen conclusies, maar waar rook is…

Dat langdurig zittend werk even schadelijk is als roken, lijkt overtrokken. Volgens TNO kunnen we uit de vele onderzoeken opmaken dat er 'sterke aanwijzingen zijn dat lang zitten samengaat met een verhoogd risico op vroegtijdig overlijden'. Het risico laat zich (nog) niet in percentages vangen. De vooruitzichten voor stevige paffers zijn aanzienlijk minder florissant. Ze leven gemiddeld dertien jaar korter, bleek in 2017 nog uit een gezamenlijk onderzoek van het CBS en Trimbos Instituut. Enige nuance is dus op zijn plaats.

Staand werken is geen optie

Dat neemt niet weg dat langdurig zittend werk onze gezondheid geen goed doet. TNO sprak in 1992 de verwachting uit dat er een internationale richtlijn zou komen voor 'sedentair gedrag' (lang zitten, zonder te bewegen), maar die lijkt, gek genoeg, nog steeds niet gemunt. Wel hebben we de Multidisciplinaire Richtlijn Computer Werk van de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfskunde (NVAB). Deze biedt enkele handvatten. Op punten als staand werken of 'actief zittend werken', op een zitbal, bijvoorbeeld, is de richtlijn terughoudend.

Staand werken zou volgens velen dé oplossing zijn, maar dat blijkt inmiddels twijfelachtig. Volgens onderzoek in opdracht van de Canadese overheid, uitgevoerd door de Cornell University Ergonomics, levert lang staan weer andere klachten op. Het is vermoeiender voor je lijf dan zitten, leidt tot lage rugpijn, en je motoriek is minder precies dan bij zittend werken. Bovendien heb je voor je het weet spataderen.

Opstaan, bewegen, koffie halen en gezonde tussendoortjes

Wat is wijsheid? Met gezond verstand laten de risico's van langdurig zittend werk zich prima indammen. Wat zéker helpt, is je zittende werk elk uur een paar keer onderbreken. Twee minuutjes staan en daarbij je benen bewegen, is een prima remedie tegen de zitziekte. Neem, waar mogelijk, de trap in plaats van de lift. Zoek tijdens je pauzes naar activiteiten die een lichte fysieke inspanning vergen en ga tijdens overleg of als je telefoneert wat vaker staan. Haal met regelmaat een kop koffie voor jezelf en je collega's. Dan blijf je én in beweging én wakker.