Verplichte AOV voor de zzp'er: het nut en de noodzaak
Waarom kiest men voor een freelance bestaan? In één woord: vrijheid. Vrijheid van hiërarchie, van urenlange vergaderingen, van de kantinekroket en de kantoortuin. Vrijheid om je eigen verantwoordelijkheid te pakken en op je eigen prestaties afgerekend te worden. Freelance is een state of mind. Ik durf dan ook te wedden dat de meeste zzp'ers een acute allergische reactie krijgen als ze het woordje 'verplicht' horen.
Wat zijn in dit licht de ontstaansgeschiedenis, de voor- en nadelen van de arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) die waarschijnlijk vanaf 2024 verplicht wordt voor alle zzp'ers?
Cowboys en angels
Het sudderde al lang onderhuids maar vorig jaar kwam er een glashelder besef in de politiek: de zzp'er moet worden gered. Voornamelijk van zijn eigen cowboypraktijken want hij gaat vaak, doorgaans fluitend, onverzekerd door het leven. Uit de cijfers van het CBS blijkt immers dat in de loop der jaren steeds minder zelfstandigen zich verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid. In 2013 sloot een kwart van de zelfstandigen een AOV af, in 2018 was het maar 19%.
Reden genoeg voor de politiek om zowel de samenleving, als de zelfstandige tegen zichzelf, in bescherming te nemen. De zzp'er werd medio 2019 uitgeroepen tot de 'sociale kwestie van onze tijd'. Dit bleek uit het onderzoek van commissie Borstlap onder werkenden. In rap tempo werd een maatschappelijk decor opgetuigd om de niets vermoedende zzp'er heen en een spot gericht op zijn onverzekerde hoofd.
Lappendeken
Enfin, minister Koolmees c.s. ontfermden zich onmiddellijk over deze vogelvrije werkenden. Dat er ook andere politieke instrumenten zijn om zelfstandigen te 'beschermen' (zoals het recentelijk gesneuvelde voorstel voor een minimum uurtarief), pasten op dat moment niet bij het ingezette politieke sentiment. Oppositiepartijen Groen Links en PvDA eisten namelijk een vangnet voor zzp'ers in ruil voor hun steun aan het Pensioenakkoord.
Jammer alleen dat deze verplichte verzekering de zoveelste lap is uit een lappendeken van regelingen voor diverse groepen werkenden. Integrale hervorming van de arbeidsmarkt en het sociale stelsel voor alle werkenden, zou veel beter bij de tijdsgeest passen, waarin geen meer bestaat.
Goede bedoelingen
In de brief aan de Tweede kamer deed minister Koolmees uit de doeken dat het nobele doel van de verplichte verzekering was om 'naast bestaande werknemersverzekering ook andere werkenden te beschermen tegen de gevolgen van arbeidsongeschiktheid en te borgen dat iedereen zich kan verzekeren'. In de volgende, wat cryptisch geformuleerde zin lezen wij: “Het past in het bredere streven van het kabinet om toe te werken naar een situatie waarin niet instituties en kosten bepalend zijn voor de vorm waarin arbeid wordt aangeboden, maar de aard van het werk dat gedaan moet worden.” Dit alles uiteraard 'om de risico's en kosten voor de samenleving te verminderen'.
Na het ontwaren van de kluwen van deze ambtelijke taal, concluderen wij dat Koolmees een gelijker speelveld voor ogen heeft voor werkenden. In allerijl vergat hij echter om zelfstandigen te betrekken bij de totstandkoming van een verzekering, die zij zouden moeten afsluiten.
Stichting van de Arbeid (StvdA), die nota bene werknemers en werkgevers representeert, moest een voorstel indienen voor een verzekering van een doelgroep die in feite niets te maken heeft met haar werkterrein. Gelukkig heeft ZZP-Nederland zich sterk gemaakt voor de belangen van zzp'ers, minister Koolmees drukte StvdA op de valreep op het hart dat ze toch nog even hun licht bij zelfstandigen moeten opsteken en zo proberen wij het beste te maken van deze aparte gang van zaken. ZZP-Nederland maakte eind maart bekend dat de meeste wensen van hun achterban in 'meer of minder mate zijn terug te vinden in het AOV voorstel.' Het gaat onder ander over de volledige acceptatie, zonder uitzonderingen en de duur van de polis tot de AOW-gerechtigde leeftijd.
Waarom wel?
Als een zzp'er onverhoopt arbeidsongeschikt raakt, heeft zij/hij geen recht op een uitkering van de overheid. Dit kan een flinke deuk in de inkomsten geven, terwijl je de vaste lasten, zoals hypotheek of huur, en andere kosten voor levensonderhoud moet blijven betalen. Dit kan leiden tot een financiële malaise en resulteren in een bijstandsuitkering. Voor zelfstandigen met zware beroepen, zoals bijvoorbeeld stratenmakers of stukadoors, is het nu nog vaak lastig om een AOV af te sluiten. Verzekeraars kijken nauwlettend welke klachten aanwezig zijn en sluiten deze uit. De verplichte AOV kent geen uitsluiting, alle zzp'ers worden geaccepteerd.
Daarnaast, hoe meer mensen deelnemen in een verzekering, hoe breder de risico's worden gedragen. Ook een voordeel dat zelfstandigen dan 'automatisch, zonder rompslomp gedekt zijn tegen risico van langdurig uitval door bijvoorbeeld een ziekte,' aldus StvdA.
En last but not least, 'kan een verzekeraar met de mogelijkheid tot preventie en tijdige re-integratie een bijdrage leveren aan het zo inzetbaar mogelijk houden van mensen op de arbeidsmarkt', in het Koolmeesiaans gesproken.
Waarom niet?
De meeste zelfstandige ondernemers kiezen bewust voor het dragen van risico's, die bij het freelance bestaan horen. Zelfs in tijden van de ongekende en onverwachte coronacrisis gaf meer dan de helft van de zelfstandigen aan voldoende buffers te hebben om te overleven.
Bij het starten van een eigen onderneming maken ze dus een gerichte inschatting van risico's en kiezen ze vaak voor het niet afsluiten van verzekeringen omdat deze, bijvoorbeeld, duur zijn (70%), omdat ze terug kunnen vallen op het inkomen van hun partner (ruim 20%) of omdat ze verzekeraars niet vertrouwen (14%), aldus het CBS. Onverzekerde zelfstandigen hebben meer vertrouwen in het Broodfonds. De meesten zelfstandigen zitten simpelweg niet te wachten op de betutteling van de overheid.
Zelfstandigen vormen geen homogene massa, er bestaat geen oplossing voor deze doelgroep met grote diversiteit. Een ad interim CFO in de vijftig en een jonge cateraar, een nagelstyliste net uit de schoolbanken en een kersverse moeder annex lifestyle coach met een hybride baan – het is een utopie om een uniforme uitvoerbare verzekering voor alle zelfstandigen te bedenken.
En dan nog te zwijgen over de meest basale bezwaren: met de geschatte premie van rond de 100 euro per maand zou deze verplichte AOV te duur zijn voor veel zzp'ers. Immers juist de laagbetaalde krachten sluiten deze verzekering niet af, vanwege de kosten. Een wachttijd van gemiddeld één of zelfs twee jaar, zou deze verzekering alleen 'rendabel' maken voor zelfstandigen met een ernstige langdurige ziekte. De uitkering bedraagt 1650 euro, het sociale minimum. (Foto)journalisten geven bijvoorbeeld in een peiling aan dat ze 'de kosten te hoog' vinden en 'het uitkeringsbedrag te laag'.
Rest ons een schrale troost dat het waarschijnlijk nog lang duurt voordat een regeling opgetuigd wordt. De beoogde uitvoerende instanties – het UWV en de Belastingdienst – hebben nu iets anders aan hun hoofd. In maart 2021 komen de verkiezingen. Wie weet hoe de wind gaat waaien in het nieuwe kabinet. Gelukkig zijn zelfstandigen gewend om te zeilen met de wind van vandaag.
Wist je dat je via Freelance.nl verzekeringspakketten van Alicia kunt afsluiten, die specifiek voor de flexibele behoeften van freelancers zijn samengesteld? Zo kun je voordelig je freelance carrière beschermen. Check hier jouw opties!