Betaalbare collectieve voorziening of dure AOV-plicht voor zzp'ers?

Het leeuwendeel van de zzp'ers zegt nee tegen de verplichte AOV. Volgens een peiling van de Stichting ZZP Nederland is 82% van de achterban faliekant tegen. Kijken we naar de motieven, dan zien we een tweedeling. De zzp'er met een laag inkomen vreest vooral de kosten. De groep met een hoger inkomen heeft vaak al iets geregeld, in tegenstelling tot het beeld dat de politiek en vakbeweging vaak van zzp'ers schetst. Er is ook een argument dat alle inkomenscategorieën verbindt: de keuze voor vrij ondernemerschap botst met elke vorm van verplichte inkomstenverzekering.

ZZP Nederland besloot tot een raadpleging toen Wouter Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) in de context van het pensioenakkoord koffie ging drinken met de fractievoorzitter van oppositiepartij PvdA, Lodewijk Asscher. Aldus Frank Alfrink, directeur van de belangenbehartiger. “Op dat moment gingen bij ons de alarmbellen af. De PvdA en de vakbeweging zien het liefst dat traditionele werknemersvoorzieningen van kracht worden op zzp'ers. Men wil maar niet beseffen dat de arbeidsverhoudingen radicaal veranderd zijn.”

Mijn persoonlijke beleving dat ZZP Nederland vooral opkomt voor de zzp'er in de lagere inkomensregionen, doet de stichting tekort, laat Frank Alfrink aan het begin van ons gesprek weten. Onder de ruim 44 duizend aangesloten zelfstandigen zijn alle inkomensgroepen vertegenwoordigd. Hoe de verhoudingen exact liggen, is niet vastgelegd. We zijn het er snel over eens dat dat interessant is om eens te onderzoeken. Alfrink: “Onze naam valt het meest bij discussies rond de meest kwetsbare zzp'ers, de Deliveroo-koerier, zeg maar. Maar wij zien zzp'er-schap op de eerste plaats als ondernemerschap, waarvoor een reëel omzet- en inkomstenniveau een voorwaarde is. Denken vanuit werknemerskaders hoort daar niet bij. Voor zzp'ers die noodgedwongen genoegen nemen met een bestaansminimum moet de overheid simpelweg fatsoenlijke banen creëren.”

Bij vrij ondernemerschap hoort geen verzekeringsdwang

Zelfstandigen kiezen voor vrijheid en bij vrijheid hoort geen verzekeringsdwang. Het is een veelgehoord argument. Ook ZZP Nederland is dat principe toegedaan. Je kunt daar tegenover stellen dat de ziektekostenverzekering en sommige schadeverzekeringen ook verplicht zijn, zoals denkbedrijf De Argumentenfabriek onlangs deed in de Volkskrant, in het kader van de discussie over de AOV-plicht. Persoonlijk vind ik de vergelijking wat scheef gaan, want ziektekosten en aansprakelijkheden gaan iedere privépersoon aan en niet per se de zelfstandige ondernemer. Daarom snap ik al te goed dat veel zzp'ers afkeurend reageren op het wisselgeld dat Wouter Koolmees in de vorm van een AOV-plicht betaalde aan de oppositie om zijn pensioenakkoord erdoor te krijgen.

Het onderwerp leeft, want op de AOV-peiling van ZZP Nederland kwamen in korte tijd 6,5 duizend reacties. De uitkomst leed geen twijfel. De overgrote meerderheid (82%) zegt nee tegen de verplichte AOV. Er is wel draagvlak voor het afdekken van risico op arbeidsongeschiktheid in de vorm van een collectieve voorziening, maar de gedachte aan een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering doet de meeste zzp'ers steigeren. Alfrink: “Kenmerkend voor zelfstandig ondernemerschap is dat het risicoprofiel per ondernemer verschilt. Daar mag je geen generieke maatregel op plakken die zzp'ers algauw 200 tot 250 euro per maand gaat kosten en ingewikkelde acceptatieprocedures met zich gaat meebrengen. Daar zullen we ons tot de laatste snik tegen verzetten.”

Publieke basisvoorziening voor iedereen

En die collectieve voorziening? Hoe ziet die eruit en wat gaat die kosten? ZZP Nederland is voorstander van een basisvoorziening die voor iedereen gelijk is. Voor werknemers én zzp'ers. Alfrink erkent direct dat ook dat een generiek maatregel is, maar acht dat vanwege de lage kosten acceptabel. Op basis van bestaande IVA-risicomodellen (uitkeringsverplichtingen bij volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid) komen de rekenmeesters van ZZP Nederland uit op een premie van circa 200 euro per jaar.

Dat is dusdanig laag dat iedereen zich op maat kan bijverzekeren. De zzp'er met een hoger inkomen zal de noodzaak daartoe sneller voelen dan zijn collega met een lager inkomen. De premie valt zo laag uit doordat het risico over een veel grotere groep verdeeld kan worden. De uitkering komt overeen met bijstandsniveau. Het grote voordeel is dat er geen oneigenlijk gebruik hoeft te worden gemaakt van de bijstandsuitkering. 88% van de 6,5 duizend zzp'ers die deelnamen aan de peiling zien zo'n collectieve regeling zitten. “Die horen we gewoon te hebben als beschaafd land”, zegt Frank Alfrink namens ZZP Nederland.

Eindelijk verzekerd, in Frankrijk

In Frankrijk bestaat hij al, de collectieve arbeidsongeschiktheidsregeling. Hij wordt geïnd en uitgevoerd door de overheid en is onderdeel van de sociale premies die in Frankrijk hoog zijn. Ik werk sinds 2009 vanuit Frankrijk. De tijd daarvoor, in Nederland, heb ik me nooit verzekerd. In het begin dacht ik er niet over na, later vond ik het te duur. Dat ik nu wel verzekerd ben tegen het piepkleine risico op arbeidsongeschiktheid geeft een veilig en rustig gevoel. Maar het kost me meer dan de circa 200 euro per jaar die ZZP Nederland noemt, want Frankrijk hanteert een progressief systeem. Hoe meer je verdient, hoe meer je betaalt. Persoonlijk heb ik daar geen probleem mee, maar daar zal iedereen anders tegenaan kijken als Nederland straks ook voor die benadering kiest.

Het begrip zzp'er bestaat in Frankrijk trouwens niet. Je bent werknemer óf ondernemer. In het laatste geval kun je kiezen voor verschillende ondernemingsvormen en bijbehorende belastingregimes. Welk regime je ook kiest, je komt niet onder de relatief hoge premies uit, die je betaalt voor het sociale vangnet, met inbegrip van de verplichte pensioenvoorziening. Die premies maken de drempel om het als zelfstandig ondernemer te 'proberen' en de veilige uitkering op het spel te zetten hoog. In vergelijking met Nederland heeft Frankrijk weinig kleine zelfstandigen zonder personeel.

Liever nieuwe definities voor zelfstandig ondernemerschap

Is het Franse systeem geschikt voor de Nederlandse situatie? Ik denk het niet, persoonlijk. Maar wat dan wel? De AOV-verplichting lijkt hoe dan ook geen oplossing. Frank Alfrink zegt het nog net niet, maar ik hoor het hem denken: 'over ons lijk'. Wouter Koolmees heeft weliswaar geroepen de knoop vóór begin 2020 door te willen hakken, maar Alfrink ziet dat op korte termijn niet gebeuren. Hij vindt het wel een winstpunt dat ZZP Nederland in deze beslissende fase actief bij het overleg betrokken is, tegen de zin van de vakbeweging in.

Alfrink: “Het hele idee voor een verplichte AOV is buiten de zzp'er om ontwikkeld. Dat karakteriseert het 'oude denken' over de zzp'er die wettelijk niet eens bestaat. Het is hoog tijd om samen constructief op zoek te gaan naar een nieuw evenwicht in afhankelijkheid en zekerheid; naar nieuwe definities voor ondernemerschap.” Frank Alfrink neemt hiermee een voorschot op de 'geloofsbrief' die ZZP Nederland begin september aan de politiek overhandigt, het Manifest Moderne Arbeidsmarkt. Wat er in staat, wil hij nog niet zeggen, behalve dat de plannen voor een verplichte AOV voor zzp'ers in het manifest ondubbelzinnig naar de prullenbak wordt verwezen.

Is Nederland als beschaafd land toe aan een betaalbare basisvoorziening arbeidsongeschiktheid?

Wist je dat je via Freelance.nl verzekeringspakketten van Alicia kunt afsluiten, die specifiek voor de flexibele behoeften van freelancers zijn samengesteld? Zo kun je voordelig je freelance carrière beschermen. Check hier jouw opties!