De rechtspositie van de zzp'er
Laatst is mij iets bijzonders overkomen. Ik kreeg een lekke band en moest onderweg stoppen. Voor zover niets nieuws onder de zon, iedereen heeft wel eens autopech. Wat daarna gebeurde, heeft mij wel aan het denken gezet. Ik was namelijk onderweg naar een klant om hem te interviewen voor een commercial story. Direct belde ik de klant om te laten weten dat ik door deze ongelukkige samenloop van omstandigheden verlaat ben. Ik stelde voor om een nieuwe afspraak in te plannen. Met een duidelijk ongenoegen in zijn stem gaf hij aan dat hij terug zou bellen voor een nieuwe afspraak.
Te laat
Een dag later ontving ik een laconieke mail van mijn opdrachtgever, de redactie van het blad waarvoor ik de klant in kwestie moest interviewen. Ze heeft een andere journalist 'gestuurd', omdat ik te laat was. Punt. Natuurlijk heb ik de situatie uitgelegd. Natuurlijk zei mijn opdrachtgever dat ze het ook te kort door de bocht vond, maar dit was nou eenmaal de wens van haar klant. Ik checkte mijn algemene voorwaarden en de aansprakelijkheidsverzekering maar besloot hier geen vervolg aan te geven. Zo dramatisch is dit voorval ook weer niet. In de loop der tijd vindt onder de opdrachtgevers een natuurlijke selectie plaats. Met de beste en de leukste klanten bouw je een band op van wederzijds commitment en loyaliteit. En als zzp'er hoor je met tegenslagen te kunnen omgaan. Niet getreurd, wij gaan gewoon door.
Allemaal waar, maar toch klopt deze situatie niet. Sommige opdrachtgevers associëren dienstverlening door zelfstandig ondernemers helaas met willekeur en het vrijblijvende karakter van opdrachtverstrekking.
Juridische voorzieningen
Stel, je hebt een fulltime opdracht voor zes maanden afgesproken met een klant. Na drie maanden blijkt dat het budget 'op' is. De opdrachtgever bedankt je vriendelijk voor je trouwe diensten met een bloemetje en wil vervolgens van je af op een elegante maar niet belastende wijze. De meeste zzp'ers hebben gelukkig overduidelijke algemene voorwaarden en bellen indien nodig hun verzekeraar of tussenpersoon die namens hen een stevige brief naar die opdrachtgever schrijft.
Uit een onderzoek van ZZP-Nederland blijkt echter dat ruim een kwart zelfstandig ondernemers helemaal geen algemene voorwaarden heeft en een derde geen gebruikmaakt van enige vorm van overeenkomst of opdracht.
Als je geen juridische voorzieningen hebt getroffen om je rechtspositie te beschermen in de grillige markt van zelfstandige arbeid, dan ben je aan de goden van je opdrachtgever overgeleverd en verkeer je als opdrachtnemer in een verre van gelijkwaardige positie.
Rara, wie ben ik?
Het helpt niet dat er überhaupt geen definitie bestaat van zelfstandig ondernemer. Wij zijn geen werknemers maar wat zijn we dan wel? De arbeidsrechtelijke bepalingen blijven achter bij de maatschappelijke ontwikkelingen. Een vertekende perceptie van zelfstandigen door de maatschappij en mislukte wetten (denk DBA) zijn onder andere het gevolg van het ontbreken van deze basis.
Voorzitter van de Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN), de grootste belangenbehartiger van zelfstandig ondernemers, Cristel van de Ven onderstreept de urgentie: 'Zelfstandigen hebben behoefte aan een passende rechtspositie in een moderne inclusieve arbeidsmarkt. Onze arbeidsmarkt heeft de afgelopen 100 jaar enorme ontwikkelingen doorgemaakt. Wet- en regelgeving op het gebied van arbeidsrecht, sociale zekerheid en fiscale regels zijn hierin onvoldoende meegegroeid. Er is een noodzaak om te komen tot een herinrichting van de gehele arbeidsmarkt. De positie van zelfstandigen moet daarin duidelijk verankerd worden.'
Volwaardig
Zullen er dan geen opdrachtgevers meer bestaan die een opdracht zomaar stopzetten en de zzp'er zonder een legitieme reden naar huis sturen? Die de klus last minute cancelen omdat ze elders een goedkopere kracht hebben 'gescoord'? Of die niet wensen om door een verlate journalist te worden geïnterviewd, al is de oorzaak hiervan een lekke band?
Helaas blijven zulke opdrachtgevers bestaan. En gelukkig zijn ze zwaar in de minderheid. Maar stel dat zelfstandig ondernemers hun eigen zaak goed juridisch beschermen. Stel dat de maatschappij ze ziet als een belangrijke en nuttige bron van arbeid voor een bloeiende economie. Stel dat ze een volwaardige rechtelijke positie genieten ten opzichte van werknemers.
Dan bestaat er een kleine kans dat de ontstemde klant toch terugbelt voor een nieuwe afspraak. Want autopech kan iedereen overkomen.