Iedereen flexibel, en nu?
“De economie floreert, maar salarissen blijven achter.” Het recente nieuws uit Den Haag.
Nou, nieuws? Een grote groep freelancers weet al langer dat de continuïteit en tarieven zijn gedaald omdat er meer concurrentie is. Dat betekent dus automatisch minder omzet, feitelijk een lager bruto jaarinkomen. Hoe kan dat, met een oplopend aantal vacatures?
Ik ben geen econoom en zie alleen met een nuchtere blik wat er om ons heen gebeurt. De economie draait als een tierelier. Op de arbeidsmarkt heerst krapte. Er wordt geschreeuwd om personeel.
Vast contract betaalt veel beter
Je zou zeggen: meer werk, meer vacatures, te weinig aanbod, dus toename van salaris en uurtarief van freelancers. Maar dat gebeurt dus niet. En nee, ik wil het niet hebben over de inflatie, want dat is marginaal. Dit zijn de kale feiten volgens het CBS: de gemiddelde zzp'er heeft een bruto jaarinkomen van 28.000 euro en dat ligt behoorlijk onder het modale inkomen van vaste werknemers (35.000 euro). De onderkant van de markt betaalt de prijs, de bovenkant profiteert mee.
Ik zeg: de flexibilisering is doorgeslagen en wordt nu gebruikt als pressiemiddel.
Stug arbeidsrecht stimuleert freelancers
Ik ga het uitleggen. Als werkgever werd ik lang geleden geconfronteerd met het arbeidsrecht van een vaste medewerker en eentje met een jaarcontract. Tweemaal kwam de rechter er aan te pas en toch mocht ik de overeenkomsten niet ontbinden, terwijl ik wel in het gelijk werd gesteld. Ik vervloekte de bescherming van vaste werknemers en besloot meer freelancers in te gaan huren. Alleen, de opdrachtgevers van mijn bureau waren nog niet zover. Zij wilden werken met een bureau met eigen menskracht, niet met een bureau met vaste kern en een groot netwerk als flexibele schil er omheen.
Het is in de tijd dat freelancen echt meer voordelen biedt en we aan de vooravond staan van de flexibilisering. De starre arbeidswetgeving voedt werkgevers om steeds meer regulier werk zo in te richten dat het door flexibele werknemers kan worden gedaan. Flexwerk is goedkoper en efficiënter. En dat trekt vanzelfsprekend meer freelancers aan.
Arbeidsmarkt in balans?
De aanpassing van de arbeidswetgeving volgt, met flexibelere voorwaarden. De insteek van het kabinet is en . Door het voor werkgevers makkelijker te maken om werknemers te ontslaan, moet de drempel om hen in vaste dienst te nemen lager worden. In de praktijk blijkt het omgekeerde te gebeuren, de Wet Werk en Zekerheid (WWZ) wordt gevolgd door de Wet arbeidsmarkt in balans (WAB).
Meerdere onderzoeken (o.a. CPB) laten zien dat werkgevers hun keuze voor vast of flexibel personeel vooral baseren op de kosten en de risico's. Dit leidt ertoe dat steeds meer werknemers, vooral jongeren, flexwerk (moeten) doen.
Het kabinet vindt dit onwenselijk en komt daarom met een pakket aan maatregelen, neergelegd in de WAB. De nieuwe regels moeten het voor de werkgever aantrekkelijker maken om mensen in vaste dienst te nemen.
Het kabinet wil dit bereiken door vaste arbeid – het contract voor onbepaalde tijd – minder vast te maken. Daar staat tegenover dat flexibele arbeid minder flexibel wordt en daardoor minder aantrekkelijk.
9 procent meer parttime freelancers
Maar ondertussen heeft in 2017 bijna een kwart van de werkzame beroepsbevolking een flexibel contract (tegenover 15 procent in 2004). Het aandeel zzp'ers met alleen inkomsten uit eigen arbeid is in diezelfde periode toegenomen van 8 naar 12 procent van de beroepsbevolking. In sommige branches is het aandeel zelfs toegenomen tot bijna 14 procent van de beroepsbevolking (bron: CBS).
Opvallend is dat sinds eind 2018 het aantal stoppende zzp'ers flink afneemt. Met name daardoor groeit het totaal aantal fulltime zzp'ers met 7 procent. Het aantal parttime zzp'ers, minder dan 15 uur per week en niet zelden naast een vaste baan, stijgt qua percentage nog wat harder: +9 procent (bron: Kamer van Koophandel).
Freelancers zijn breekijzers
De oorzaak zou je kunnen zoeken in de veranderende economie. Globalisering en internationale concurrentie? Of misschien zijn de lonen in de voorbije crisis minder hard gedaald dan had gemoeten? Economen breken zich het hoofd over die vraag.
Ondernemers hebben wel te maken met een wereld die steeds sneller lijkt te veranderen. Flexibele werknemers kunnen in deze onzekere omstandigheden zorgen voor een wendbare organisatie. Je kunt ze relatief eenvoudig inhuren en de samenwerking vaak met hetzelfde gemak weer beëindigen.
De vaste werknemer krijgt dit op zijn bord. Aan de onderkant van de markt zijn loon blijft achter, een vast contract is niet meer de norm en er is sprake van forse toename van onzekere arbeid en financiële onzekerheid.
Wie freelancet er niet?
Dus waarom niet freelancen als bijbaan? Lekker toch, paar uurtjes per week bijklussen?
Ja, tegen een lager uurtarief dan de fulltime freelancer vraagt, want dat maakt het voor de opdrachtgever interessant.
Je snapt wat er gebeurt. De fulltime freelancer moet ook zakken. Freelancers worden tegen elkaar uitgespeeld onder druk van de markt. Wie er nou echt beter van wordt? Niemand. Flexibele werknemers zijn een minder goede keuze als je hecht aan tevreden personeel, blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau.
De neerwaartse spiraal leidt tot minder tevredenheid, minder loyaliteit en minder productiviteit. En nog lagere tarieven. En minder bestedingsruimte, leidt tot krimp van de economie en dat gaat ten koste van alle ondernemers.
Ik ben voor de vrije marktwerking, heus. Maar er moet wel wat gebeuren. Gaat dat lukken met de WAB? De naam doet het vermoeden, maar we weten inmiddels dat theoretische rekenmodellen behoorlijk kunnen afwijken van de praktijk.