De man-vrouwverhouding in zzp-land? feiten en cijfers

Toen prins Constantijn van Oranje onlangs in aan de tand werd gevoeld over de ongelijke kansen voor vrouwen op de investeringsmarkt voor startups, moest hij erkennen dat de praktijk ontluisterend is. De prins zat aan tafel als frontman van Techleap.nl, een initiatief dat innovatieve startups stimuleert. Durfinvesteerders laten pitchende vrouwelijke ondernemers volledig links liggen, aldus de prins. Dat geeft te denken. Zal het er in zzp-land eerlijker aan toe gaan?

Het aantal zelfstandige ondernemers zonder personeel in absolute zin blijft groeien. Het percentage vrouwen dat kiest voor het zzp'er-schap  loopt daar echter flink bij achter, meldde het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NiDi) afgelopen zomer. 'Vreemd genoeg', zeiden de onderzoekers erbij. De gangbare gedachte is namelijk dat het zzp'er-schap juist voor vrouwen  aantrekkelijk is. Werken als zzp'er laat zich immers beter combineren met zorgtaken die nog steeds voor het grootste deel op het bordje van vrouwen terechtkomen. Ook in het geëmancipeerde Nederland. Waarom vrouwen desondanks minder vaak zzp'er worden dan mannen, blijft vooralsnog onduidelijk.

Een kleine 40 procent van alle zzp'ers is vrouw

In 2018 bedroeg het aantal vrouwen onder de zzp'ers 39 procent, volgens het NiDi, dat zich baseert op de CBS-rapportage . In de motieven om zzp'er te worden zitten geen flagrante verschillen tussen mannen en vrouwen. De belangrijkste redenen zijn: meer autonomie en 'tijd voor een nieuwe uitdaging'. Eén motief springt er onder de vrouwen uit:  47 procent van de vrouwelijke zzp'ers geeft inderdaad aan voor deze positie te kiezen om werk en familiezaken beter te kunnen combineren.

Ook onder zzp'ers verdienen vrouwen minder dan mannen

Gemeten naar het aantal zzp'ers zijn vrouwelijke ondernemers dus in de minderheid. Maar hoe zit dat met de inkomenspositie? Bestaat daar ook een achterstand? In 2012 al kopte Dagblad Trouw: Ook hier diende het ouwe trouwe Centraal Bureau voor de Statistiek als bron.

Nederland telde op dat moment circa 750 duizend zzp'ers. Daarvan was een derde (265 duizend) vrouw. Die kregen gemiddeld circa veertig procent minder betaald. Het verschil in verdiensten als gevolg van parttime werk was daarin al verdisconteerd. De verklaring luidde: vrouwen werken vaker in sectoren waar de betaling lager ligt. 'Vrouwen zijn schoonheidsspecialiste of kapper, mannen werken als bedrijfsadviseur', aldus een CBS-woordvoerder. Die voegde daaraan toe dat het verschil afnam naarmate vrouwen in dezelfde branche als mannen hetzelfde werk doen.

En nu, zeven jaar en meer dan 300 duizend zzp'ers later? Hoe liggen de verschillen op dit moment? Volgens een recente publicatie van zipconomy.nl is er niet veel veranderd. Het online magazine baseert zich op cijfers van de OESO (Organisatie van Economische Samenwerking en Ontwikkeling), die een flinke 'gender wage gap' signaleert. Vrouwelijke zzp'ers in Nederland verdienen nog altijd gemiddeld ruim dertig procent minder dan hun mannelijke collega-ondernemers. De loonkloof tussen mannen en vrouwen is volgens de rapportage groter dan bij werkenden in loondienst. De data die het verschil blootleggen, zijn verzameld tussen 2014 en 2018. Het goede nieuws is dat de verschillen langzaam maar zeker kleiner worden.

ICT-sector betaalt freelance vrouwen beter

De beloningsverschillen zijn nog steeds toe te schrijven aan het onderscheid in sectoren en beroepen waarin vrouwelijke en mannelijke freelancers opereren. Eén tak van sport springt er positief uit. De Intelligence Group, gespecialiseerd in arbeidsmarktdata, voerde in 2018 een survey uit naar de tarieven van freelancers in uiteenlopende beroepsgroepen. Dat leverde een verrassende conclusie op: in de ICT verdienen vrouwen juist meer dan mannen. 'Dit komt waarschijnlijk doordat vrouwen schaars zijn in deze sector. En schaarste wordt nu eenmaal beter beloond', zei een onderzoeker van de Intelligence Group op zipconomy.nl.

En dan de vraag of vrouwelijke zzp'ers harder moeten vechten om een opdracht gegund te krijgen. Daar is geen eenduidig antwoord op te vinden. Ook hier zal veel afhangen van de sector waarin vrouwen als zelfstandig ondernemer actief zijn en van het beroep dat ze uitoefenen. In reguliere vaste banen zijn de man-vrouw-verschillen nog altijd hardnekkig, volgens het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit Maastricht. Zowel qua beloning als carrièreperspectieven lopen vrouwen flink op mannen achter.

De onderzoekers van de universiteit stelden zelfs vast dat de beloningskloof toeneemt naarmate vrouwen langer werken en noemt dat 'zorgwekkend'. Op de sollicitatiemarkt hebben vooral jonge vrouwen het moeilijk, ofwel: vrouwen met een kinderwens of klein kind thuis. Dit blijkt uit onderzoek in ons omringende landen, waar de plicht bestaat om in je cv je burgerlijke staat en de leeftijd van je kinderen te vermelden. De angst bestaat dat werkende moeders zich vaker ziek melden omwille van de kinderen en dat vervanging lastig is als een personeelslid zwanger wordt, aldus de toelichting.

Werkgevers zullen dit natuurlijk nooit erkennen, want discriminatie op de arbeidsmarkt is taboe. Ook opdrachtgevers die freelancers inhuren, bijten waarschijnlijk liever hun tong af dan toe te geven dat ze bij gelijke kennis en ervaring en een overeenkomstig uurtarief sneller kiezen voor een mannelijke dan een vrouwelijke zzp'er. Het antwoord op die vraag blijft dus ongewist.

Worden vrouwen op de freelance arbeidsmarkt gediscrimineerd?