Commissie Borstlap zet zzp'ers in de hoek
Aanbevelingen Commissie Borstlap schuren met zzp-bestaan
Vier grote thema's, 122 pagina's. Daarmee lijkt de Commissie Regulering van Werk, beter bekend als de 'Commissie Borstlap', een streep te halen door zowel het bestaande zzp-model als door de recente wetsvoorstellen van minister Koolmees. De commissie maakt gehakt van het minimumtarief voor zzp'ers, de webmodule en de uitzonderingspositie voor de 'grootverdieners'. Dat is het goede nieuws. Het minder goede nieuws is dat de commissie de vraag op het omslag van haar eindreportage, 'beantwoordt vanuit oude verworvenheden: in een land waar het vaste werknemerscontract opnieuw de norm is voor wat we verstaan onder 'reguliere arbeid'.
Toen Hans Borstlap, voorzitter van de commissie, zijn aanbevelingen presenteerde (donderdag 23 januari) gaf hij meteen aan dat niet iedereen blij zou zijn. Hij vergeleek zijn rapport met schuurpapier en zei: 'Schuur ermee en kom met andere plannen als die beter zijn dan die van ons.” Daarmee legt hij de bal min of meer terug op het maatschappelijke speelveld, waarin de vakbeweging en het ondernemerskamp recht tegenover elkaar staan. Met daar tussenin, in een lastige positie: de belangenbehartigers van de zzp'er. En schuren doet het zéker, in zzp-land.
'Werknemer, tenzij'-dogma werpt ons terug in de tijd
Margreet Drijvers van PZO (Platform Zelfstandige Ondernemers) woonde de presentatie bij en zag haar hoge verwachtingen smelten als sneeuw voor de zon. Margreet: “Onze hoop was gevestigd op een vernieuwende arbeidsmarktvisie, waarin meerdere contractvormen naast elkaar kunnen bestaan. Op een rechtvaardige manier, en met aandacht voor oneigenlijk gebruik van het zzp-model. Maar de commissie zet ons met haar 'werknemer, tenzij'-dogma ver terug in de tijd. Als deze aanbevelingen een-op-een worden opgevolgd, betekent dat voor heel veel zzp'ers einde oefening. Zover is het gelukkig nog niet, maar het geeft eens te meer aan hoe belangrijk het is dat we één front vormen.”
Vrijwel alle aanbevelingen van de Commissie Borstlap zijn gericht op het terugdringen van flexibele arbeid. Als de voorgestelde maatregelen worden doorgevoerd, is de impact op het zzp-bestaan groot. Er gaat een streep door alle fiscale voordelen, zoals de zelfstandigenaftrek, en alle zelfstandigen gaan evenredig bijdragen aan de collectieve lasten van het Nederlandse stelsel van sociale verzekeringen. Dat betekent sowieso een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (die trouwens in de maak is!) en als het aan Borstlap ligt ook een verplichte oudedagsvoorziening. Het zijn een paar voorbeelden uit een breed en ingrijpend maatregelenpakket.
'De uitgangspunten zijn goed, de uitwerking is teleurstellend'
Dit pakket rust op vier pijlers: meer wendbaarheid, meer duidelijkheid, meer weerbaarheid en meer wederkerigheid. Het zijn goede invalshoeken om naar de arbeidsmarkt te kijken, meent PZO-directeur Margreet Drijvers. “Iedereen erkent dat de arbeidsmarkt toe is aan een echte hervorming en Borstlap en zijn commissie reiken zeker aanknopingspunten aan. Maar de uitwerking is teleurstellend. Die gaat volledig voorbij aan de werkelijkheid van een miljoen zzp'ers en aan hun toegevoegde waarde voor het Nederlandse bedrijfsleven.”
Margreet weet zich gesteund door VNO-NCW, MKB-Nederland en LTO Nederland. De werkgeversorganisaties zeggen in een gezamenlijke verklaring: “We delen het standpunt dat doorgeslagen flex om oplossingen vraagt, maar tijdelijk werk en ondernemerschap zwaarder belasten, is niet de route. Het gaat niet aan om ondernemers en werknemers gelijk te behandelen, terwijl zij bestaansrisico's geheel voor eigen rekening nemen.”
VNO-NCW: 'Een kleine groep mag nooit de norm zijn'
VNO-NCW-woordvoerder Edwin van Scherrenburg licht het standpunt met plezier toe. “Het zzp'er-bestaan sluit aan op de wens van heel veel mensen om zelf achter het stuur te zitten. Zelfstandige ondernemers zijn niet voor niets tevredener dan werknemers. Dat verdient respect en dat moet je koesteren. Hooguit 20% van alle zzp'ers balanceert op de rand van het bestaansminimum. Daar moeten we een ander model voor bedenken, maar dat mag nooit de norm zijn. Ondernemerschap is essentieel voor banen en nieuwe bedrijvigheid. Freelance professionals dragen in hoge mate bij aan de veerkracht van bedrijven. Dat moet je als overheid niet dwarsbomen.”
Dat de Commissie Borstlap opnieuw alle zzp'ers over één kam scheert vanwege een minderheid die qua inkomen en werkzekerheid permanent in een gevarenzone verkeert, is al jaren de kiezel in de schoen van PZO en ZZP Nederland die nauw samenwerken in hun ambassadeursrol voor de zzp'er. Onlangs boden ze nog hun Manifest Moderne Arbeidsmarkt aan minister Koolmees aan. Van de geest daarvan zien ze weinig terug in de aanbevelingen die juist teruggrijpen op verouderde waarden. Desondanks waken PZO en ZZP Nederland ervoor het rapport van Borstlap af te branden. Daarvoor zijn de belangen te groot.
ZZP Nederland en PZO: 'Onze prioriteit is dat we gehoord worden!'
Maarten Post, voorzitter van ZZP Nederland, zegt: “Wij hebben voorstellen gedaan aan het kabinet die enerzijds ruimte bieden voor vrij ondernemen aan de bovenkant van de zzp-markt en anderzijds voor goede maatregelen in de onderste regionen. Het is spijtig dat daar niets van is opgepikt. De aanbevelingen zijn een stap terug in plaats van voorwaarts. Dat schuurt, maar er zitten aanknopingspunten in het rapport waarop we voort kunnen borduren. Het is een complex en beladen vraagstuk, waar iedereen een mening over heeft. Onze prioriteit nú is dat we gehoord worden en mee blijven praten, want het móet een andere kant uit.”
ZZP Nederland en PZO slaan de handen opnieuw ineen om op korte termijn een goed onderbouwd tegengeluid te laten horen. De deadline is 12 februari. Dan is er weer een belangrijke overlegronde. Noch Margreet, noch Maarten kan op dit moment veel loslaten over het tegenvoorstel dat in concept klaar ligt. Margreet: “We werken aan een tijdelijke oplossing die de nieuwe wet DBA (deregulering beoordeling arbeidsmarktrelatie) moet tegenhouden, een wet waar ook de Commissie Borstlap niets in ziet. Daarbij bieden we een werkbaar alternatief voor de groep zzp'ers met een marginaal inkomen. Meer kan ik er nu niet over zeggen. Ik heb het idee dat de politiek wel openstaat voor een opbouwende discussie, maar besef dat we op moeten boksen tegen sterke krachten. Daarom nemen we een aantal positieve punten uit het rapport, de aanbevelingen voor een leven lang leren, bijvoorbeeld, graag mee in de discussie. Het worden pittige gesprekken en een spannend jaar.”