Manifest Moderne Arbeidsmarkt zet in op gelijkwaardige positie

Een eigen rechtspositie en neutrale fiscale voorzieningen voor iedereen die bewust en vrijwillig kiest voor een bestaan als zelfstandig ondernemer. Dat is de kern van het Manifest Moderne Arbeidsmarkt, vers van de pers. De zelfstandigenaftrek lijkt daarin niet langer een vanzelfsprekende plek in te nemen, al wordt die nu nog door de opstellers van het manifest, PZO en ZZP Nederland, met hand en tand verdedigd. Een kwestie van interpretatie, misschien.

PZO en ZZP Nederland stellen eensgezind dat de wetgeving rond arbeidsrecht en sociale zekerheid hopeloos achterloopt bij de actuele arbeidsmarktverhoudingen. Margreet Drijvers, directeur PZO, sprak in een interview op dit forum over de noodzaak tot 'ingrijpende hervormingen, waar de politiek en vakbeweging nu nog voor weglopen'. Het gezamenlijke manifest, gisteren gepresenteerd, is bedoeld om de discussie over die hervormingen te beïnvloeden. Beide zzp-organisaties hopen dat hun uitgangspunten bijdragen aan, ik citeer,  'een breed gedragen maatschappelijke agenda voor een inclusieve arbeidsmarkt, waarin zelfstandig ondernemerschap een gelijkwaardige factor is'.

Ons huidige stelsel, aldus het manifest, is uitsluitend gebaseerd op het verouderde werknemersmodel. Dat maakt het stelsel volledig ontoereikend voor de tijd waarin we leven, waarin diversiteit in contractvormen en de individuele keuzevrijheid om te ondernemen domineren. Hoogste tijd dus voor een stevige verbouwing. Met als belangrijkste bouwstenen:

• rechtszekerheid;

• verantwoordelijkheid voor de afdekking van inkomensrisico's;

• fiscale voorzieningen.

Rechtspositie zzp'ers vastleggen in 'ondernemersovereenkomst'

Iedereen die werkt, heeft het recht op een vrije keuze voor ondernemerschap. Dit is een gelijkwaardige keuze en géén uitzondering op werknemerschap. Bij de keuze hoort de individuele verantwoordelijkheid voor het afdekken van inkomensrisico's. Om voor eens en voor al af te zijn van de eindeloze discussie over schijnzelfstandigheid, pleiten PZO en ZZP Nederland ervoor om de status van de zelfstandige ondernemer vast te leggen in een standaard ondernemersovereenkomst. Deze onderscheidt zich van de arbeidsovereenkomst, maar is er wel volledig gelijkwaardig aan. De ondernemersovereenkomst krijgt een wettelijke basis, regelt de zakelijke relatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer, en biedt beide partijen rechtszekerheid.

Als het aan PZO en ZZP Nederland ligt, is de ondernemersovereenkomst niet weggelegd voor de groep werkenden met een laag verdienvermogen, die het zzp'er-schap min of meer krijgt opgedrongen. 'Deze categorie mag niet worden verward met de groep zelfstandige ondernemers. De vermenging in publieke beeldvorming doet afbreuk aan het imago en de rechtszekerheid van zelfstandige ondernemers en houdt de discussie over schijnconstructies nodeloos in stand', aldus het manifest. Passend onderwijs, loopbaanbegeleiding en hernieuwde WW-rechten moeten deze groep uit het slop halen. Een nader vast te stellen inkomensgrens zou moeten voorkomen dat deze groep én hun opdrachtgevers 'misbruik' blijven maken van bepaalde (fiscale) ondernemersfaciliteiten.

AOV voor álle werkenden

Over het afdekken van inkomensrisico's waren PZO en ZZP Nederland de afgelopen maanden al glashelder. De door Wouter Koolmees c.s. gesuggereerde AOV-verplichting voor zzp'ers werd min of meer weggehoond. Frank Alfrink, directeur ZZP Nederland, zei naar aanleiding van een ledenenquête die geen misverstand liet bestaan over de onwenselijkheid van de AOV-plicht: 'Daar zullen we ons tot de laatste snik tegen verzetten'.

In het manifest wordt de weerstand tegen een zzp-specifieke, verplichte AOV nog eens onderstreept. Wel erkennen PZO en ZZP Nederland de noodzaak om iets te regelen rond het inkomensrisico bij volledige en blijvende arbeidsongeschiktheid. Het manifest gaat uit van een publieke basisvoorziening arbeidsongeschiktheid, waar alle 'werkenden' aan meedoen. Een blijvend lage premie, te innen via de belastingaangifte en niet inkomensafhankelijk, moet zekerheid bieden op een vaste, nominale uitkering. Rekensommen staan er niet bij, maar de denkrichting is duidelijk. Het manifest koppelt er nog een algemeen preventieprogramma voor werkenden aan, met eerstelijns toegang – óók voor de zelfstandige ondernemer – tot alle zorg die aan arbeid gerelateerd is.

Pensioenvoorziening blijft vrije keus zzp'er

Ook over eventuele pensioenregelingen is het manifest duidelijk. Alles ter aanvulling van de AOW (pensioen in de tweede pijler) is en blijft de keus van de zzp'ers zelf. Hierin is de regie over het eigen vermogen onaantastbaar. Voor iedere zelfstandige ondernemer moet het mogelijk zijn zich bij een pensioenfonds naar keuze aan te sluiten, maar niets moet. Het afkoopverbod op pensioen in de derde pijler (lees: wegvallen van fiscaal voordeel bij vroegtijdig opnemen van een lijfrente, bijvoorbeeld) zou versoepeld moeten worden.

Neutraliteit in fiscale behandeling

Een inclusieve arbeidsmarkt, waarin zelfstandig ondernemerschap een gelijkwaardige factor is, dat is de essentie van het Manifest Moderne Arbeidsmarkt, waarvan de inhoud in grote lijnen wordt ondersteund door het platform ZZP Ondernemend Nederland (VNO-NCW en MKB Nederland). Daar hoort niet alleen een volwaardige arbeidsrechtelijke positie bij, maar ook een neutrale fiscale positie. Geen onbelangrijk element, want aan het einde van het jaar kijken we als zzp'ers toch vooral naar wat we onder de streep overhouden aan het werk dat we zo graag doen.

PZO en ZZP Nederland zetten in hun beginselverklaring in op fiscale neutraliteit tussen rechtsvormen. Zij verwoorden dat als volgt: 'In een eigen fiscaal kader worden alle zelfstandige ondernemers, ongeacht rechtsvorm, op dezelfde wijze belast, zodat er rechtsvormneutraliteit ontstaat'. En: 'De fiscale positie van bepaalde rechtsvormen, zoals eenmanszaak en vof, dient te worden geneutraliseerd en mag niet leiden tot oneigenlijke aantrekkingskracht van het zelfstandig ondernemerschap'.

=En de zelfstandigenaftrek dan…?=
Het staat voorzichtig geformuleerd. Wie wil de olifant in de eigen porseleinkast zijn? De zelfstandigenaftrek, die wat het kabinet betreft op de tocht staat, wordt niet genoemd. In een uitnodiging om deel te nemen aan een discussiebijeenkomst rond het Manifest Moderne Arbeidsmarkt, haalt PZO zelfs fel uit tegen de plannen om de zelfstandigenaftrek de komende jaren fors te verlagen. 'Het is de zoveelste maatregel om zelfstandigen op kosten te jagen buiten het regeerakkoord om', aldus de PZO-nieuwsbrief.

Toch lijken de zelfstandigenaftrek en de gewenste neutraliteit in fiscale behandeling moeilijk met elkaar te rijmen. Het fiscale voordeel was immers bedoeld om zelfstandig ondernemen extra aantrekkelijk te maken. Waarom zou dat, nu meer dan een miljoen werkenden als zzp'er actief zijn, ineens 'oneigenlijk' zijn, ofwel neigen naar misbruik? Zet het manifest de deur naar afschaffing van de zelfstandigenaftrek dan toch op een kiertje?

Volgens ZZP Nederland is dat niet het geval. Het gaat om een 'herschikking van een fiscale faciliteit door het voorwaardelijk maken ervan'. Op dit moment kan iedereen die zich bij de Kamer van Koophandel inschrijft en aan het urencriterium zegt te voldoen, profiteren van de zelfstandigenaftrek. Dat werkt misbruik in de hand, volgens ZZP Nederland. Om misbruik te voorkomen, zou de onder strikte voorwaarden te verlenen zelfstandigenaftrek op de een of andere manier gekoppeld kunnen worden aan bestemmingen waarmee zelfstandige ondernemers de continuïteit van hun inkomen borgen. Dat is hoe we de paragraaf 'Fiscale neutraliteit tussen rechtsvormen' in het Manifest Moderne Arbeidsmarkt moeten lezen.