Prinsjesdag: meevallers voor iedereen, maar de zzp'er levert in

Zelfstandigenaftrek gaat met 250 euro per jaar omlaag

In de Troonrede van dit jaar, op Prinsjesdag voorgedragen door een koning met baard, werd nauwelijks gerept over de positie van de zzp'er. De algemene teneur was: iedereen in Nederland gaat erop vooruit. Maar dat geldt niet voor de zelfstandige ondernemer. Die levert in. Dit jaar direct al 250 euro aan belastingvoordeel. Het is de eerste stap in het afbouwen van de zelfstandigenaftrek. Dat dit te gebeuren stond, was al even bekend. Het tikt desalniettemin aan in het licht van de jubelende koopkrachtbeloften 'voor alle burgers in het land'.

Het kabinet worstelt met het verschil in de fiscale behandeling van werknemers enerzijds en zelfstandige ondernemers anderzijds. Om dat verschil te verkleinen, bouwt Den Haag de zelfstandigenaftrek af, met luide instemming van de vakbonden. Op dit moment bedraagt het belastingvoordeel € 7.280,-. In 2028 is dat € 5.000,-. Verdere afbouw van de regeling is te voorzien. Het geld dat nu wordt uitgespaard, moet ten goede komen aan de hervorming van de arbeidsmarkt, gericht op de positie van de zzp'ers. Wat dat precies inhoudt, blijft vaag, zoals PZO direct na Prinsjesdag in een felle reactie vaststelde.

'Groeiende aantal zzp'ers oefent druk uit op arbeidsproductiviteit'

Het kabinet treft maatregelen om de 'ongewenste effecten van de toename van flexibele dienstverbanden en zelfstandigen tegen te gaan door de verschillen tussen groepen te verkleinen', aldus de Miljoenennota. Want, zo lezen we: 'Er zijn aanwijzingen dat de toename van het aantal zzp'ers druk uitoefent op de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit in Nederland.”

Wat die 'aanwijzingen' behelzen, wordt niet concreet. Maatregelen zijn onder meer de Wet arbeidsmarkt in balans (WAB), waarin de zzp'er buiten schot blijft, en het minimumtarief van 16 euro voor zzp'ers aan de onderkant van de markt. Over verdere hervormingsplannen horen we tegen het einde van het jaar, als de Commissie Regulering van werk advies heeft uitgebracht. De voorzitter van de commissie, Hans Borstlap, nam onlangs het Manifest Moderne Arbeidsmarkt van ZZP Nederland en PZO in ontvangst. Of de geest daarvan straks in het advies is terug te vinden, is afwachten.

'Fiscale voorzieningen mogen niet leiden tot oneigenlijke aantrekkingskracht'

Het manifest, we schreven er al eerder over, pleit voor een eigen rechtspositie en neutrale fiscale voorzieningen voor iedereen die bewust en vrijwillig kiest voor een bestaan als zelfstandig ondernemer. Ik citeer: 'De fiscale positie van bepaalde rechtsvormen, zoals eenmanszaak en vof, dient te worden geneutraliseerd en mag niet leiden tot oneigenlijke aantrekkingskracht van het zelfstandig ondernemerschap'. Dat roept de vraag op welke betekenis we moeten toedichten aan de zelfstandigenaftrek.

De regeling kent een lange en roerige geschiedenis. Hij werd in 1971 ingevoerd, als tijdelijke inkomenssteun voor kleine ondernemers en als lastenverlichting voor het MKB. Achterliggend doel: starten als ondernemer aantrekkelijker maken en meer werkgelegenheid creëren. In 1973 werd het steuntje in de rug omgezet in de fiscale oudedagsreserve. Twee jaar later keerde het belastingvoordeel weer terug, nu om de hoge inflatie en weinig rooskleurige inkomensontwikkeling voor ondernemers te compenseren. In 2005 vond een verhoging plaats vanwege de gestegen milieubelasting. In 2012 wilde de overheid de maatregel afschaffen. De weerstand was te groot en het kabinet trok zijn keutel in 2013 weer in. Maar de discussie bleef en opnieuw staat het bestaan van de zelfstandigenaftrek, in 2015 vastgesteld op het huidige bedrag van € 7.280,-, onder druk. De komende negen jaar gaat er hoe dan ook 250 euro per jaar vanaf.

'De fiscus is er niet om mensen uit de bijstand te houden'

Het belastringvoordeel dat zzp'ers genieten onder de nauwelijks controleerbare voorwaarde van het urencriterium, heeft altijd voor- en tegenstanders gekend. De een vindt dat de zelfstandige ondernemer deze extra ondersteuning dik verdient en hard nodig heeft, de ander vindt de regeling onrechtvaardig tegenover werkenden in loondienst. Peter Kavelaars, buitengewoon hoogleraar Fiscale Economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en partner bij Deloitte, zei een paar jaar geleden in een interview in The Post Online: 'De fiscus is er om belasting te innen, niet om mensen uit de bijstand te houden.'

Kavelaars was lid van de commissie-Van Dijkhuizen die in 2013 de resultaten presenteerde van een onderzoek naar belastinghervormingen. Het is deze commissie die de bom onder de zelfstandigenaftrek legde met het voorstel om de regeling in acht jaar af te bouwen. Motivatie: 'De maatregel is onrechtvaardig, want werknemers ervaren een twee keer zo hoge belastingdruk als zelfstandigen.' Het voorstel belandde in een la, maar kroop daar onlangs weer in een iets andere gedaante uit tevoorschijn.

Noodzakelijk of onrechtvaardig, niemand levert zijn belastingvoordeel graag in. Dat neemt niet weg dat de vraag of de zelfstandigenaftrek in zijn huidige vorm past bij een moderne arbeidsmarkt relevant en actueel is. Misschien is het een idee om er een andere invulling aan te geven. Als zzp'er kunnen we de extra financiële ruimte goed gebruiken om zelf onze inkomenszekerheid te regelen. En om te blijven investeren in ons zelfstandige ondernemerschap, dat wezenlijk bijdraagt aan de economische groei die het kabinet op Prinsjesdag breed uitdroeg als eigen verdienste.

Zelfstandigenaftrek voor zzp'ers – terecht of onrechtvaardig?