Er zitten nu al scheuren in de nieuwe kleren van de wet DBA
Hoe gaan we als overheid om met miljoen zzp'ers die de arbeidsmarkt 'ontregelen' en straks nauwelijks voor zichzelf kunnen zorgen? Dat was de hamvraag van 2019. Terugblikken heeft iets dubbels, want de vraag is nog steeds actueel. Sterker nog: minister Koolmees en de Belastingdienst nemen de handschoen op in de strijd tegen de 'schijnconstructies'. Het wetsvoorstel ligt klaar en de overheid gaat handhaven. Over de verplichte AOV (arbeidsongeschiktheidsverzekering) is het laatste woord nog niet gezegd. Naar verluidt worden in januari 2020 belangrijke knopen doorgehakt. De verplichting hangt nog steeds als een donkere wolk boven de zzp-markt.
Het heeft er alle schijn van dat de vraag over de arbeidsrechtelijke en fiscale positie van de zzp'er over onze hoofden heen wordt beantwoord. Voorlopig althans. Wouter Koolmees, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, heeft de wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsmarktrelaties) opgelapt en besloten nu alvast streng te gaan handhaven. De Belastingdienst zet per 1 januari vijftig extra speurneuzen in. De concept-wettekst ligt klaar, de termijn voor de bijbehorende internetconsultatie sloot deze week. De wet moet per 1 januari 2021 zorgen voor rust onder freelancers en opdrachtgevers. Belangenorganisaties voor zzp'ers zijn boos en teleurgesteld. Ze vrezen het tegendeel. Sommige freelancers vrezen nu al voor hun inkomen.
- Leestip: alles over de wet VBAR
'Strijd tegen schijnconstructies kent alleen verliezers'
Op 11 december jongstleden kopte de Volkskrant: 'Freelance rondleiders in musea dreigen werk en inkomsten te verliezen door strenger toezicht'. Reden? De Belastingdienst wil korte metten maken met de schijnconstructies tussen Nederlandse musea en gidsen die met hun volle verstand kiezen voor deze vorm van werken. Het is mooi werk, het is goed te combineren met andere activiteiten in bijvoorbeeld de culturele sector, alles gebeurt met 'wederzijds goedvinden'. Maar de overheid haalt daar een streep door. Een van de freelancers zegt: 'De wet DBA hoort ons te beschermen, maar we worden juist de dupe.' Musea slanken hun educatieve aanbod af en kijken nu al of ze hun mensen kunnen onderbrengen bij uitzendbureaus.
Margreet Drijvers, freelancer en directeur van PZO (Platform Zelfstandige Ondernemers), wordt spontaan onpasselijk van het begrip 'schijnzelfstandigheid'. Ze zegt: “De overheid blijft zich blindstaren op dit fiscale achterhoedegevecht dat alleen maar verliezers oplevert. Zzp'ers willen dit niet, opdrachtgevers willen dit niet. De enige voorstanders zijn het kabinet, de Belastingdienst en de vakbonden. Minister Koolmees wil koste wat het kost vasthouden aan het regeerakkoord. Zijn credo is: jullie komen niet met concrete oplossingen, dus doen we het op mijn manier.”
Zorgen over de toekomst van de zzp'ers
Margreet zat zelf aan tafel bij het overleg over de nieuwe wetgeving. PZO, ZZP Nederland en de werkgeversorganisaties zeggen unaniem: 'niet doen!'. Het gezamenlijke Manifest Moderne Arbeidsmarkt werd beleefd in ontvangst genomen, maar vervolgens compleet genegeerd. Maar Margreet blijft strijdvaardig. In een recent blog in de digitale nieuwsbrief van PZO zegt ze tegen haar doelgroep: 'Ik maak me zorgen over jouw toekomst'. Haar zorgen spitsen zich toe op de overheidsbemoeienis met de tarieven van zzp'ers en de enorme administratieve rompslomp die de wet DBA over zowel opdrachtgevers als zzp'ers oproept. Ook de tijdslimiet van één jaar die verbonden is aan de Zelfstandigenverklaring voor freelancers die € 75,- per uur of meer verdienen, is haar een doorn in het oog. “De hoogte van het tarief is volstrekt willekeurig en op dit niveau zijn professionals en opdrachtgevers juist gebaat bij langer lopende werkrelaties.”
Minister Koolmees heeft pleisters geplakt op de wet DBA die al sinds de introductie in 2016 mikpunt is van kritiek en spot. De wet bleek onwerkbaar en de overheid besloot handhaving op te schorten. Koolmees c.s. bedachten het minimumtarief van € 16,- voor de zzp'ers in de onderste regionen van de arbeidsmarkt en de uitzonderingspositie voor de 'grootverdieners'. Aan de slecht werkende webmodule voor de grote groep daartussenin laat hij nog sleutelen. Hiermee zouden de regels nu wel werkbaar zijn.
ZZP Nederland en PZO zeggen: 'DBA nieuwe stijl schiet zijn doel volledig voorbij'
Het reparatiewerk van minister Koolmees moet zorgen voor meer rust en ruimte voor zelfstandige ondernemers op de arbeidsmarkt. Er moet helderheid komen over de rechtspositie en zzp'ers aan de onderkant van de markt moeten worden beschermd tegen elke vorm van 'nieuwe slavernij'. PZO en ZZP Nederland stellen in een gezamenlijke reactie via de internetconsultatie dat de overheid zijn doel volledig voorbij schiet. De nieuwe, voorgestelde wet biedt geen juridisch houvast, zorgt nauwelijks voor inkomensbescherming van laagbetaalden, zet samenwerkingsrelaties op de tocht en is onuitvoerbaar.
“Er is geen draagvlak voor”, zegt Margreet Drijvers van PZO. “Noch werkgevers, noch zzp'ers zien ook maar enige vooruitgang. Ik voorspel dat er een enorme administratieve druk op ons afkomt en dat de onzekerheid over de juiste samenwerkingsconstructie blijft bestaan. Daar komt het risico op sancties bovenop, met de handhaving die in het nieuwe jaar al start. Daarom maak ik me oprecht zorgen en zeg ik: deze wetgeving mag niet worden ingevoerd.”