Eerste hulp bij een freelance concurrentiebeding en NDA

22 oktober 2021Marlouk Rodijk

Als freelancer profiteer je van een bepaalde vrijheid in je werk. Je kunt bijvoorbeeld zelf kiezen voor wie je werkt en wanneer. Toch kan een opdrachtgever je ook restricties opleggen: in een freelance concurrentiebeding en Non Disclosure Agreement (NDA). Hierin kom je samen overeen dat je niet voor (bepaalde) concurrenten aan het werk gaat en geheimhouding over interne zaken belooft. Wat staat er precies in een zzp concurrentiebeding? Hoe lang is hij geldig? En kun je een dergelijke overeenkomst ook weigeren? We hebben het voor je op een rij gezet.

Wat is een freelance concurrentiebeding?

Een freelance concurrentiebeding is een overeenkomst waarin een zzp’er, freelancer of interimmer en opdrachtgever afspraken maken over werken voor concurrenten en/of zelf een concurrerend bedrijf starten. Hij wordt opgesteld door de opdrachtgever, maar beide partijen moeten ermee instemmen. Eenmaal ondertekend, is een concurrentiebeding bindend. In dit beding worden vaak specifieke branches/bedrijven en een tijdsbestek genoemd voor de geldigheid.

Je mag vaak als IT’er bijvoorbeeld gedurende 18 maanden na de ondertekening niet voor een soortgelijk bedrijf werken als je huidige opdrachtgever. Wat er exact wordt vermeld en hoe lang het beding geldig is, bepaalt de opdrachtgever. Aan overtreding van een concurrentiebeding wordt vaak een dagelijks oplopende boete verbonden. Als er geen concurrentiebeding is ondertekend, dan mag je als freelancer ‘in beginsel’ wel voor concurrenten werken.

‘In beginsel’ betekent dat het mag, mits je je niet schuldig maakt aan onrechtmatige concurrentie. Er is sprake van onrechtmatige concurrentie als een professional met zijn werk afbreuk doet aan de workflow van het bedrijf van de opdrachtgever, als de inbreuk stelselmatig is en/of als het concurrerende werk tot stand is gekomen met kennis en gegevens van zijn oude werkgever.

Wil je meer informatie over zzp contracten? We hebben alles over freelance overeenkomsten voor je op een rij gezet.

Freelancer of schijnzelfstandigheid?

Ook werknemers in loondienst kunnen te maken krijgen met een concurrentiebeding. Die is dan opgenomen in de arbeidsovereenkomst. Ook hierin worden voorwaarden opgenomen over werken voor concurrerende bedrijven en over de geldigheidsduur.

Als freelancer moet je goed opletten dat jouw concurrentiebeding niet te veel lijkt op die in een arbeidsovereenkomst. Dit is bijvoorbeeld het geval als het beding te ruim is opgesteld. Als je van de opdrachtgever gedurende twee jaar landelijk niet actief mag zijn in dezelfde branche, terwijl de opdrachtgever een lokaal bedrijf is bijvoorbeeld. Dit is een te ruime en niet reële eis. Hiermee kan schijnzelfstandigheid ontstaan, omdat je je dan wel erg strikt bindt aan deze opdrachtgever.

Mocht het - om welke reden dan ook - ooit tot een rechtszaak komen, dan kan een rechter in zo’n geval bepalen dat er toch sprake was van een fictief dienstverbanden het concurrentiebeding geheel of gedeeltelijk vernietigen, met als gevolg dat de freelancer niet meer gebonden is. Dit gebeurde recent nog in een zaak die Uber-chauffeurs aanspandentegen hun opdrachtgever.

Wat is een NDA?

NDA staat voor Non-Disclosure Agreement. Ook in dit geval gaat het om een overeenkomst, die betrekking heeft op jouw loyaliteit richting een opdrachtgever. Jullie leggen vast welke informatie vertrouwelijk is, hoe lang dit zo moet blijven en wat de consequenties zijn bij overtreding. Ook een freelance NDA wordt opgesteld door de opdrachtgever en door jullie beiden ondertekend.

Een dergelijke overeenkomst maakt het makkelijker om vertrouwelijke onderhandelingen te voeren en om inzage te krijgen in (nog) niet-publieke stukken, concepten en uitvindingen. Breng je toch vertrouwelijke informatie naar buiten, dan lijdt de opdrachtgever hierdoor schade. Daarom wordt in een NDA vaak een hoog boetebeding opgenomen, die kan oplopen tot tienduizenden euro’s.

Kun je een freelance concurrentiebeding of NDA weigeren?

Je kunt een freelance concurrentiebeding of NDA zeker weigeren. Het zou natuurlijk gek zijn als je verplicht bent om een oneerlijke of onredelijke overeenkomst te tekenen! In een freelance concurrentiebeding en NDA is ruimte voor onderhandelingen. Geef aan waar je het niet mee eens bent of aan welke eisen je niet kunt voldoen, onderbouw dit en kom met een tegenvoorstel.

Je kunt bijvoorbeeld vragen om de duur van het beding te verkorten of om bepaalde bedrijven te vermelden als uitzondering op jullie afspraken. Wees hier altijd open en eerlijk over. Niemand heeft er iets aan als je toch stiekem voor concurrenten aan de slag gaat of geheime bedrijfsinformatie deelt. Je benadeelt je opdrachtgever hiermee en uiteindelijk ook jezelf als het uitkomt!

Voorbeeld concurrentiebeding

Er is geen standaard concurrentiebeding. In contracten tussen opdrachtgevers en zzp’ers kunnen uiteenlopende afspraken worden gemaakt. Wat ze wel allemaal met elkaar gemeen hebben is dat ze jou als zzp’er beperken om vrijuit te ondernemen. Hoewel de gemaakte afspraken bindend zijn, moeten ze wel helder worden geformuleerd in de overeenkomst. Als de regels te vaag of te algemeen zijn, dan kan de rechter het document nietig verklaren.

‘Geen gelijkwaardige overeenkomst mogen afsluiten’ is niet echt duidelijk en daarom niet reëel. En een lokale ondernemer die aangeeft dat je landelijk niet aan de slag mag bij bedrijven in dezelfde branche, is ook veel te algemeen. In zo’n geval kan een ‘gerechtvaardigde vrees voor concurrentie’ niet worden aangetoond. En met dergelijke strikte eisen loopt een opdrachtgever ook het risico dat de Belastingdienst concludeert dat er sprake is van een fictief dienstverband, oftewel: schijnzelfstandigheid. In een concurrentiebeding worden de volgende zaken overeengekomen:

● welke werkzaamheden de freelancer niet mag verrichten voor welke type concurrentie
● in welke regio de regels gelden
● de duur van de gemaakte afspraken
● wat de consequenties zijn bij overtreding

Een freelance concurrentiebeding kan er als volgt uitzien:

Het is opdrachtnemer verboden om zonder voorafgaande uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de opdrachtgever direct of indirect in dienst te treden bij of op welke wijze dan ook werkzaamheden te verrichten voor een onderneming die gelijke of gelijksoortige producten vervaardigt, aanbiedt of verhandelt, gelijke diensten verleent als de opdrachtgever of om voor eigen rekening gelijke of gelijksoortige werkzaamheden te verrichten. Deze afspraken gelden voor een duur van 18 maanden en binnen een gebied van 200 kilometer van de standplaats van de opdrachtgever.