Schijnzelfstandigheid: voorkom een verkapt dienstverband

Wat is schijnzelfstandigheid?

Ga je als zzp een nieuwe opdracht aan, maar lijk je tijdens de samenwerking meer op een vaste werknemer? Dan ben je mogelijk een schijnzelfstandige.

Maar wanneer lijk je meer op een vaste werknemer dan op een zzp'er? Gezagsverhouding is hierbij een belangrijk kenmerk. Als zzp'er mag een opdrachtgever je niet te veel sturing geven. Je bent zelfstandig, dus je bepaalt zelf hoe je te werk gaat.

Een ander kenmerk van verkapte loondienst is inbedding. Inbedding houdt in dat een zzp'er tijdens een opdracht regelmatig werk verricht dat ook door vast personeel wordt verricht. Denk bijvoorbeeld aan een zzp'er die als docent bijspringt op een onderwijsinstelling waar personeelstekort is.

Zzp'ers en opdrachtgevers moeten samen voorkomen dat schijnzelfstandigheid ontstaat. De gevolgen hiervan zijn namelijk voor beide partijen nadelig. Voor zzp'ers betekent het in feite dat je als vaste werknemer werkt, maar dan zonder de arbeidsrechtelijke voordelen van vaste werknemers.

Update maart 2026: Minister van Werk en Participatie Thierry Aartsen heeft aangekondigd dat wetsvoorstel VBAR niet wordt ingevoerd. Het minimumtarief uit dat voorstel wordt los ingevoerd vanaf 1 januari 2027 en gekoppeld aan het minimumloon. Volgens de huidige plannen komt dit naar schatting uit op €39 per uur vanaf 2027. De verduidelijking van regels rond schijnzelfstandigheid moet via de Zelfstandigenwet plaatsvinden.

Drie kenmerken van verkapte loondienst

Er zijn tientallen kenmerken die bepalen of je écht zelfstandig, of schijnzelfstandig werkt. De 3 meest zwaarwegende kenmerken van verkapte loondienst zijn:

• De werknemer voert zijn werk uit volgens de richtlijnen van de werkgever (gezagsverhouding).
   
• De zzp'er voert hetzelfde werk uit als het vaste personeel binnen de organisatie (inbedding).
   
• De werknemer is niet zelf verantwoordelijk voor het ondernemersrisico (aansprakelijkheid).

Voldoe je aan al deze voorwaarden? Dan kan de Belastingdienst je zien als schijnzelfstandige. En daar kunnen gevolgen aan vastzitten. Het beste is om schijnzelfstandigheid te voorkomen voordat het zover is.

Schijnzelfstandigheid voorkomen: 5 tips

Aan de 3 eerder genoemde kenmerken van schijnzelfstandigheid herken je of je in verkapte loondienst werkt. Maar het liefst voorkom je natuurlijk dat je überhaupt in deze situatie terechtkomt. Daarom hebben we vijf tips voor het voorkomen van schijnzelfstandigheid voor je. Gebruik 'm als checklist wanneer je een nieuwe opdracht aanneemt.

• Werken voor 1 opdrachtgever: Je mag als zzp'er langdurig werken voor 1 opdrachtgever. Maar als je in een jaar tijd voor meerdere opdrachtgevers gewerkt hebt, is er vanzelfsprekend minder kans dat je in loondienst werkt.
   
• Jij bepaalt de werkmethode: Aan het begin van dit artikel benoemden we het al kort: Je opdrachtgever bepaalt niet hoe jij je werk uitvoert. Je bepaalt zelf je werktijden en hoe je de opdracht uitvoert. Zolang het resultaat er maar is.
   
• Minimum uurtarief: Met een uurtarief van minimaal 38 euro kom je minder snel in de schijnwerpers van de Belastingdienst. In 2027 gaat dit als minimum uurtarief voor zzp'ers gelden.
   
• Vrije vervanging: Werk uitbesteden aan anderen, of je laten vervangen als je ziek bent, mag gewoon als zzp'er. Een vaste werknemer mag dit niet. Zolang je vervanger de opdracht maar goed uitvoert, natuurlijk.
   
• Eigen materiaal en software: Een goede manier om verkapte loondienst te voorkomen is door je eigen materiaal en software te gebruiken, en niet die van je opdrachtgever. Werk bijvoorbeeld met je eigen laptop.

Het is belangrijk om rekening te houden met deze tips, want de gevolgen kunnen groot zijn voor zowel zzp'ers als opdrachtgevers.

Schijnzelfstandigheid boete voor zzp'ers

Voor 2016 was het zo dat alleen jij als zzp'er op de vingers getikt werd bij schijnzelfstandigheid. Daar is verandering in gekomen en nu zijn zowel de zzp'er als de opdrachtgever verantwoordelijk. Een wat gelijker speelveld, dus.

Als de Belastingdienst schijnzelfstandigheid constateert, en bepaalt dat er van opzettelijke verkapte loondienst sprake is, dan volgen er sinds 2025 naheffingen voor de opdrachtgever. En vanaf 2026 mag de Belastingdienst ook verzuimboetes uitdelen aan opdrachtgevers. Als zzp'er gelden je als schijnzelfstandige gewerkte uren niet voor je urencriterium. Als je je urencriterium van 1.225 hierdoor niet haalt heb je geen recht op aftrekposten, zoals de zelfstandigenaftrek.

Is er geen sprake van kwaadwillende schijnzelfstandigheid? Dan krijg je een waarschuwing en tijd om de situatie te veranderen. Althans, nu nog wel. 2025 en 2026 zijn nog een soort overgangsjaren voor de Wet DBA. Wanneer die overgangsperiode voorbij is, hoeft de Belastingdienst in principe geen waarschuwingen meer te geven. Er is nog geen einddatum bekend voor de overgangsperiode.

Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties

In 2016 is de Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) aangenomen als opvolger van de Wet Verklaring Arbeidsrelatie (VAR). Het doel van de wet is om schijnzelfstandigheid voorkomen. Dit moet bereikt worden door de richtlijnen voor verkapte loondienst te verduidelijken.

Maar de wet DBA bleek simpelweg niet te werken. Sterker nog: de wet DBA was zo onduidelijk dat de Belastingdienst zelf ook moeite had om zich eraan te houden. Kort na de invoering kwam er een handhavingsmoratorium, wat betekent dat de wet vrijwel niet meer werd gehandhaafd.

Sinds 1 januari 2025 is de Wet DBA terug in beeld, en dat veroorzaakte veel onrust in de markt. 

Verduidelijking van de regels rond schijnzelfstandigheid

De handhaving op schijnzelfstandigheid liep in 2025 nog een beetje stroef. De wet veroorzaakte flinke onrust op de arbeidsmarkt: veel opdrachtgevers stopen compleet met de inzet met zzp'ers, terwijl ze eigenlijk helemaal geen risico liepen. De Tweede Kamer is het erover eens dat er eerst verduidelijking moet komen, en dan pas verzuimboetes. Daarom komt er, waarschijnlijk in 2026, een nieuwe zusterwet van de Wet DBA die de regels moet verduidelijken. Welke wet dat is, is nog niet bekend. Maar grote kans dat het de Zelfstandigenwet wordt, want de Wet VBAR is per 6 maart geschrapt door de nieuwe Minister van Werk en Participatie.

Update februari 2026: het Kabinet Jetten heeft hun coalitieakkoord gepresenteerd, en daar staat in dat het kabinet de Zelfstandigenwet gefaseerd wil invoeren. Dat zou betekenen dat de grens tussen zelfstandigheid en schijnzelfstandigheid duidelijker zal worden.

Waarom is schijnzelfstandigheid zo belangrijk voor de Belastingdienst?

Wanneer een opdrachtgever een zzp'er aanneemt onder verkapte loondienst, maakt deze in feite gebruik van een vaste werknemer, zonder loonbelasting en verzekeringspremies te betalen. Bovendien kan er onterecht gebruik gemaakt worden van de zelfstandigenaftrek. 

Daarnaast heeft Nederland een toezegging van de EU gekregen: honderden miljoenen euro's als de arbeidsmarkt wordt verbeterd. Omdat de verduidelijking van de regels rond schijnzelfstandigheid al lang op zich laten wachten, dreigt Nederland dat geld mis te lopen.

Modelovereenkomst en overeenkomst van opdracht

Een 'modelovereenkomst geen werkgeversgezag' is een document dat is opgesteld door de Belastingdienst. Hierin staan afspraken en richtlijnen waar opdrachtgevers en zzp'ers zich aan moeten houden om schijnzelfstandigheid te voorkomen. Een modelovereenkomst wordt getekend door zowel de werkgever als de werknemer. Zolang je je houdt aan de afspraken die in de modelovereenkomst staan, ben je geen schijnzelfstandige.

Maar let op: deze modelovereenkomsten zijn nog maar geldig tot en met 31 december 2029. De modelovereenkomsten worden uitgefaseerd omdat de Belastingdienst meer wil kijken naar de echte samenwerking en niet naar wat er op papier staat.

Op de site van de Belastingdienst kun je een modelovereenkomst downloaden. Kies wel een overeenkomst van opdracht voor je eigen vakgebied. Dan kun je, bij het aannemen van een nieuwe opdracht, aan de opdrachtgever vragen om deze te ondertekenen.

Wat moet je doen bij verkapte loondienst?

Heb je naar de 3 kenmerken van verkapte loondienst gekeken en lijkt het erop dat je een schijnzelfstandige bent? Dan is het tijd voor actie. Als je te lang als schijnzelfstandige werkt, kan dat leiden tot problemen. Maar wat moet je dan doen?

Eerst bepaal je de ernst van de schijnzelfstandigheid. Zijn veel kenmerken op je samenwerking van toepassing? Dan is er ook een grotere kans dat de belasting een naheffing oplegt. Voorkom dit met de volgende vier tips:

• Ga in gesprek met je opdrachtgever over je dienstverband. Ten slotte hebben beide partijen verantwoordelijkheid.
   
• Stel een modelovereenkomst geen werkgeversgezag op, als je dit nog niet had gedaan.
   
• Stap over naar een contract in loondienst, indien gewenst.
   
• Neem contact op met de Belastingdienst voor advies.

Wees schijnzelfstandigheid de baas

Je weet nu hoe je schijnzelfstandigheid herkent, hoe je het voorkomt en wat je moet doen als je schijnzelfstandige bent. Ook ben je nu op de hoogte van de wet DBA (wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties).

Voorkomen is beter dan genezen, dus check voordat je je volgende opdracht aangaat even via onze tips of je kwetsbaar bent voor schijnzelfstandigheid. Doe het wel snel, want op Freelance.nl heb je zo je volgende opdracht gevonden.