Concurrentiebeding voor je zzp opdracht? Lees eerst even dit

Wat is een concurrentiebeding voor zzp'ers?

Een concurrentiebeding is een afspraak tussen jou en je opdrachtgever. Het bepaalt wat je wel en niet mag doen na afloop van een opdracht. Het beding verbiedt je bijvoorbeeld om bij een concurrent te gaan werken, of om zelf een soortgelijk bedrijf te starten dat met je opdrachtgever concurreert. Het doel van zo’n beding is om bedrijfsgevoelige informatie te beschermen.

Voor zzp’ers werkt een concurrentiebeding anders dan voor werknemers in loondienst. Als zzp’er ben je zelfstandig. Daarom zijn er geen specifieke wettelijke regels die je beschermen tegen een te streng concurrentiebeding. Alles wat je afspreekt is gebaseerd op het zzp-contract dat je ondertekent. Je moet dus goed begrijpen waar je voor tekent als je met een concurrentiebeding akkoord gaat.

Wat is een relatiebeding?

Een relatiebeding en een concurrentiebeding zijn vergelijkbaar. Maar een relatiebeding verbiedt je om na afloop van een opdracht contact op te nemen met het netwerk van je opdrachtgever. Dat zijn dus de leveranciers, klanten en/of relaties. Dit houdt dus ook in dat je niet rechtstreeks voor een klant van je opdrachtgever mag werken.

Het idee achter een relatiebeding is dat de opdrachtgever zijn of haar netwerk en klanten wil beschermen of behouden. Net als bij een concurrentiebeding is ook een relatiebeding juridisch bindend als je het ondertekent.

Voorbeeld van een concurrentiebeding voor zzp'ers

Stel je voor: je werkt als freelance marketingadviseur via een bemiddelingsbureau voor een grote klant. Na de opdracht stelt de klant voor om rechtstreeks met jou samen te werken, zonder tussenkomst van het bemiddelingsbureau. Dat klinkt als een mooie kans, maar je hebt bij het tekenen van je contract bij het bemiddelingsbureau een concurrentiebeding geaccepteerd.

Dit beding verbiedt je om binnen een jaar voor klanten van het bemiddelingsbureau te werken zonder hun toestemming. Als je deze samenwerking toch aangaat, eist het bureau een boete van duizenden euro’s. Dit doen ze omdat je volgens hen de afspraken hebt geschonden. Ook riskeer je juridische procedures die tijd, stress en geld kosten. Je kan dus niet voor de grote klant aan de slag.

Gevolgen van een concurrentiebeding

Een concurrentiebeding heeft grote gevolgen voor zzp’ers. Het beperkt je vrijheid om na afloop van een opdracht soortgelijk werk te doen. Bijvoorbeeld voor een andere opdrachtgever of in een eigen bedrijf. Dit zorgt ervoor dat je bepaalde opdrachten niet meer mag aannemen. En dat heeft direct invloed op je inkomen als zzp'er.

Vaak wordt een concurrentiebeding gecombineerd met een boetebeding in het zzp-contract. Dit betekent dat je een boete moet betalen als je het concurrentiebeding overtreedt. Een boetebeding maakt de afspraak extra bindend omdat de opdrachtgever niet eerst naar de rechter hoeft om schadevergoeding te eisen.

Hoe hoog mag een boetebeding maximaal zijn?

Staat er een boetebeding in je overeenkomst van opdracht? Zo'n boetebeding moet aan wettelijke randvoorwaarden voldoen om rechtsgeldig te zijn. Hoewel er geen vast maximum is voor de hoogte van een boete, moet deze wel redelijk zijn en in verhouding staan tot de overtreding.

Rechters toetsen vaak of het bedrag niet buitensporig is. In de praktijk wordt een boete van 10% tot 20% van de totale opdrachtsom als redelijk beschouwd, met een maximum dat meestal niet boven enkele tienduizenden euro’s uitkomt. Een onredelijk hoge boete kan door een rechter worden gematigd of zelfs geheel ongeldig worden verklaard.

Opdrachtgevers gebruiken een boetebeding soms als onderhandelingsmiddel. Door een hoge boete in het zzp-contract op te nemen, proberen ze te voorkomen dat zzp’ers afspraken schenden. Dit biedt hen ruimte om in ruil voor concessies, zoals het verlagen van de boete, een gunstiger onderhandelingspositie te creëren. Het is belangrijk voor zzp’ers om dit te herkennen en tijdens contractonderhandelingen kritische vragen te stellen. Je mag aanpassingen eisen.

Schijnzelfstandigheid en het concurrentiebeding

Een concurrentiebeding kan ook voor opdrachtgevers en bemiddelaars onbedoeld nadelig uitpakken. Een zzp-contract met een concurrentiebeding wordt mogelijk gezien als fictieve dienstbetrekking, ofwel schijnzelfstandigheid.

Bij schijnzelfstandigheid lijkt een zzp’er op papier zelfstandig, maar de werkrelatie komt in feite meer overeen met een dienstverband. De Belastingdienst kijkt hierbij naar de mate van vrijheid die een zzp’er heeft in het uitvoeren van opdrachten.

Een concurrentiebeding beperkt die vrijheid aanzienlijk. Het verbiedt de zzp’er om na afloop van de opdracht bepaalde werkzaamheden te doen of voor bepaalde opdrachtgevers te werken. Dit geeft de indruk dat de zzp’er afhankelijk is van de opdrachtgever.

Wanneer er te veel sprake is van verkapte loondienst zal de Belastingdienst de arbeidsrelatie aanmerken als een fictieve dienstbetrekking. Onder de Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) resulteert dit in naheffingen, boetes en het verlies van fiscale voordelen.

Een zzp concurrentiebeding nietig verklaren

Laat je concurrentiebeding toetsen als je vindt dat het je oneerlijk beperkt in je werkvrijheid. Hiervoor schakel je eventueel een jurist in om te beoordelen of het beding rechtsgeldig en redelijk is. Een jurist helpt om het beding met de opdrachtgever te heronderhandelen.

Maar vergeet niet: een jurist kost geld. Doe dit dus alleen als je denkt dat je concurrentiebeding of relatiebeding onredelijk is. Of als je een rechtsbijstandverzekering hebt.

Werkt dat niet? Dan kun je ook naar de rechter stappen. Een rechter kijkt of het concurrentiebeding onredelijk is. Een te streng concurrentiebeding wordt bijvoorbeeld gezien als ongeldig. In zulke gevallen wordt het beding geheel of gedeeltelijk nietig verklaard.

Wat is een onredelijk concurrentiebeding?

Een concurrentiebeding wordt als onredelijk beschouwd als het de vrijheid van de zzp’er te veel beperkt. Kenmerken waaraan je een onredelijk concurrentiebeding herkent zijn:

• Te lange duur: Als het beding langer dan één jaar van kracht blijft. Dit geldt vooral bij kortlopende opdrachten.
   
• Te brede geografische reikwijdte: Een concurrentiebeding dat je verbiedt overal in Nederland of internationaal te werken.
   
• Vage omschrijving: Als het beding niet duidelijk omschrijft op welke werkzaamheden, klanten of regio’s het van toepassing is.
   
• Onevenredig zwaar: Als het beding meer nadelen oplevert voor de zzp’er dan voordelen voor de opdrachtgever.
   
• Gebrek aan gerechtvaardigde belangen: Als de opdrachtgever geen goede reden heeft om het beding in te stellen.

Jurisprudentie concurrentiebeding zzp

In de rechtspraak zijn diverse gevallen bekend waarin concurrentiebedingen voor zzp’ers als onredelijk werden beoordeeld en nietig zijn verklaard. Hieronder volgen drie voorbeelden:

1. Gerechtshof Den Haag (6 december 2016): In deze zaak werd een zzp’er in de ICT-sector verweten een concurrentiebeding te hebben geschonden. De zzp'er werkte na beëindiging van de samenwerking bij een klant van de voormalige opdrachtgever. Het hof oordeelde dat de zzp’er niet expliciet en schriftelijk had ingestemd met het concurrentiebeding. Het beding werd niet rechtsgeldig verklaard.
    
2. Rechtbank Noord-Holland (19 juli 2018): Een werknemer stapte over naar een nieuwe werkgever in de cacao-industrie, terwijl er een concurrentiebeding van kracht was. De kantonrechter oordeelde dat de bedrijfsactiviteiten van de oude en nieuwe werkgever onvoldoende overlapten. Hierdoor werd het beding als onredelijk beschouwd en niet gehandhaafd.
    
3. Hoge Raad (14 maart 2017): Een verpleegkundige had zijn arbeidsovereenkomst opgezegd en wilde als zzp’er verdergaan bij een voormalige klant van zijn werkgever. Zijn voormalige werkgever beriep zich op een non-concurrentie- en relatiebeding. De Hoge Raad oordeelde dat het belemmeringsverbod van artikel 9a Waadi van toepassing was. Hierdoor werd het beding nietig verklaard.

Geheimhoudingsverklaring als alternatief?

In veel gevallen is een geheimhoudingsverklaring (NDA) een beter alternatief dan een concurrentiebeding. Een NDA voorkomt dat gevoelige bedrijfsinformatie, zoals klantgegevens of strategieën, wordt gedeeld met anderen. Dit beschermt de opdrachtgever zonder dat de zzp’er wordt beperkt in het aannemen van nieuwe opdrachten. Een NDA is minder ingrijpend en biedt daardoor een evenwichtige oplossing voor beide partijen.

Toch kiezen opdrachtgevers regelmatig voor een concurrentiebeding, vaak uit onwetendheid of voorzorg. Als zzp’er is het belangrijk om hierover in gesprek te gaan. Onderhandel bijvoorbeeld over een NDA als alternatief. Dit waarborgt je vrijheid en beschermt de opdrachtgever tegelijkertijd.

Een concurrentiebeding heeft flinke gevolgen. Denk goed na voordat je tekent en laat het beding altijd checken op redelijkheid. Is het te vaag of te streng? Dan loop je risico’s die je zelfstandigheid beperken. Onthoud: als zzp'er ben je gehouden aan waar je voor tekent. Dat geldt ook voor een concurrentiebeding en relatiebeding in een overeenkomst van opdracht.