Intellectueel eigendom van freelancers, zo werkt het

02 november 2021Marlouk Rodijk

Doe je voor je inkomen een beroep op je creatieve-brein-coördinatie? Oftewel: beoefen je een creatief beroep? Dan kun je te maken krijgen met intellectueel eigendom. Fotografen, copywriters, vormgevers, ontwerpers en ontwikkelaars werken bijvoorbeeld met eigendomsrechten. Hoe zit het met het intellectueel eigendom van freelancers? Welke soorten eigendomsrecht zijn er? Wanneer ben je rechthebbende? En wat moet je doen als iemand jouw copyright schendt? Een juridische guideline.

Wat is intellectueel eigendom?

Onder het intellectueel eigendomsrecht vallen onder meer het merkenrecht, auteursrecht, modellenrecht, octrooirecht en handelsnaamrecht. Iets is jouw idee, jij bent de bedenker en hebt daarmee de copyright. Je kunt zo’n idee laten vastleggen bij een notaris of bij het Benelux Bureau voor de Intellectuele Eigendom. Voor internationaal eigendomsrecht kun je alleen bij het Benelux Bureau voor de Intellectuele Eigendom terecht. Om je eigendomsrechten vast te kunnen leggen, moet je aantoonbaar maken dat het jouw idee is. Een dergelijk officieel document is bij –een eventueel juridisch dispuut niet altijd nodig. Als je kunt aantonen dat jij de schrijver, ontwerper of uitvinder bent dan kijkt de rechter naar de bewijsvoering en zal op basis daarvan uitspraak doen.

Verschillende soorten eigendomsrecht

Er zijn tal van creatieve beroepen en daarom ook verschillende soorten intellectueel eigendomsrecht. Een overzicht:

Octrooirecht of patentrecht

Octrooi- of patentrecht is voor uitvinders van processen en producten. Als je ergens patent op aanvraagt, dan betekent dit dat niemand anders het idee zonder jouw toestemming mag gebruiken en/of toepassen.

Auteursrecht

Auteursrecht wordt ook wel copyright genoemd. Hiermee wordt de letterkunde, wetenschap en kunst beschermd tegen plagiaat. Denk bijvoorbeeld aan: foto’s, video’s, teksten, schilderijen en muziek. Auteursrecht hoeft niet aangevraagd te worden. De maker is automatisch rechthebbende van het product.

Naburige rechten

Naburige rechten zijn bijna hetzelfde als auteursrecht. Het enige verschil is dat het in dit geval niet om een product gaat, maar om een dienst. Uitvoerend kunstenaars, muziekproducenten en omroeporganisaties kunnen hier een beroep op doen. Ook naburige rechten treden automatisch in werking, zonder aanvraag.

Merkenrecht

Het merkenrecht draait om het vastleggen van de huisstijl van een product of dienst. Het gaat dan om het logo en andere unieke merkeigenschappen. Om je merk te beschermen, moet je het laten registreren bij de notaris of Benelux Bureau voor de Intellectuele Eigendom.

Tekeningen- en modellenrecht

Tekeningen- en modellenrecht staat gelijk aan copyright voor vormgevers. Het gaat dan om twee- en driedimensionale ontwerpen, die moeten worden vastgelegd bij de notaris of Benelux Bureau voor de Intellectuele Eigendom.

Databankenrecht

Databankenrecht - de naam zegt het al - beschermt databanken met belangrijke gegevens. Hier kan gevoelige informatie bij zitten. De statistieken van websites van de overheid bijvoorbeeld of medische dossiers. Voor producenten van databanken is er daarom het Databankenrecht.

Handelsnaamrecht

Met het Handelsnaamrecht wordt de naam van een onderneming beschermd: ‘Freelance.nl’ bijvoorbeeld. Je handelsnaam is meteen van jou op het moment dat je deze inschrijft bij de Kamer van Koophandel (KvK).

Kwekersrecht

Planten zijn ook unieke producten. Kwekers kunnen nieuwe rassen daarom beschermen met kwekersrecht. Dit kun je vastleggen via De Stichting Nederlandse Algemene Kwaliteitsdienst Tuinbouw en De Raad voor Plantenrassen.

Chipsrecht

Chipsrecht speelt in op digitale eigendomsrechten. Het beschermt elektronische schakelingen op een computerchip die zijn geprogrammeerd om een bepaalde functie uit te voeren. Denk bijvoorbeeld aan de chip op je pinpas. Chipsrecht moet worden aangevraagd bij het Octrooicentrum Nederland.

Hoe zit het met het intellectueel eigendom van freelancers?

De Nederlandse wet maakt geen onderscheid tussen zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) en zelfstandigen met personeel (zmp’ers). Als eenmanszaak heb je net zoveel recht op je intellectueel eigendom, als wanneer je een multinational runt.

Intellectueel eigendom van freelancers die in opdracht werken

Werk je op zzp-basis voor een bedrijf waarvoor je creatieve producten of diensten maakt? Dan is het verstandig om samen afspraken te maken over het intellectueel eigendom. In het algemeen geldt dat het werk dat de freelancer onder de vlag van het bedrijf maakt, toebehoort aan de opdrachtgever.

Wat moet je doen als iemand jouw copyright schendt?

Als iemand jouw werk zonder toestemming gebruikt, dan kun je via de rechter verdere verspreiding van je werk verbieden en een schadevergoeding eisen voor de geleden schade. Dit kan als er sprake is van opzettelijke inbreuk, maar ook als een bedrijf jouw intellectueel eigendom onbewust schendt. Een stappenplan:

• Het eerste dat je moet doen als iemand jouw intellectueel eigendom schendt, is schriftelijk kenbaar maken dat je de schending hebt geconstateerd en eist dat de publicatie wordt verwijderd. Veel professionals laten dit door een advocaat doen, omdat dit meer impact heeft dan een persoonlijke brief of mail. Een advocaat in de arm nemen is dan ook raadzaam.

• Geeft degene die jouw copyright schendt geen gehoor aan je verzoek tot het verwijderen van de publicatie? Dan kun je een kortgeding starten. Ook in dit geval is het raadzaam om dit via een advocaat te laten lopen. In een rechtszaak over intellectuele eigendomsrechten kan de verliezende partij tot een volledige kostenvergoeding worden veroordeeld, ook van alle kosten van de advocaat van de winnende partij.

• Geeft de overtreder na een kortgeding nog steeds geen gehoor aan het verwijderen van jouw content? Dan kun je een bodemprocedure starten. De rechter doet dan een bindende uitspraak, die alleen nog bij het Hof kan worden aangevochten. Het is niet noodzakelijk om eerst een kort geding procedure te voeren voordat een bodemprocedure kan worden ingesteld. Houd er wel rekening mee dat de bodemprocedure zo’n twee jaar in beslag neemt! Een kortgeding is daarom vaak de eerste en snelste route naar de rechtbank.