Heb je automatisch auteursrecht als freelancer?
Als freelancer kan auteursrecht een rol spelen in je werk. Bijvoorbeeld als fotograaf, copywriter, vormgever, ontwerper of ontwikkelaar. Hoe werkt auteursrecht voor freelancers? Wanneer ben je rechthebbende? Moet je het vastleggen? En kun je rechten overdragen aan een opdrachtgever? In dit artikel leggen we precies uit hoe het zit en waar je jouw copyrights vastlegt.
Wat is auteursrecht?
Met auteursrecht wordt het eigendomsrecht van jouw werk vastgelegd. Dit betekent dat derden het niet zonder jouw toestemming mogen gebruiken. Het auteursrecht valt onder het intellectueel eigendom.
Heb je automatisch auteursrecht?
Als je als freelancer werken van letterkunde, kunst of wetenschap maakt heb je automatisch auteursrecht op de dingen die jij hebt gemaakt. Je werk moet wel aan bepaalde voorwaarden voldoen om auteursrecht te hebben. Het moet waarneembaar zijn voor het oog, jouw persoonlijke stempel dragen en een origineel idee zijn. Als rechthebbende heb je het alleenrecht om je werk openbaar te maken en te veelvuldigen. Je hoeft dit niet vast te leggen, maar dat kan wel.
Hoe werkt auteursrecht voor freelancers?
Kies je ervoor om het wel vast te leggen dan heb je een officieel document dat je aan de rechter kunt tonen, mocht het tot een zaak komen. Om je eigendomsrechten vast te kunnen leggen, moet je aantoonbaar maken dat het jouw idee is.
Als freelance tekstschrijver beslis jij bijvoorbeeld of en waar je werk gepubliceerd wordt en dat geldt ook in andere branches, zoals de IT of vormgeving. Bij een samenwerking draag je deze rechten over aan je opdrachtgever. Dit betekent dat de opdrachtgever vrij is om wijzigingen aan te brengen en jouw werk te publiceren. Maak hier goede afspraken over met elkaar op papier, om problemen te voorkomen.
Leg je jouw copyrights niet vast? Dan moet je in de rechtbank aantoonbaar maken dat het jouw idee is. De rechter beoordeelt dan je bewijsvoering en zal op basis hiervan uitspraak doen. Een officieel document zorgt dus voor een sterkere bewijspositie.
Hoe leg je auteursrecht vast?
Auteursrecht vastleggen kan op verschillende manieren, online en offline.
De eerste en bekendste route is een bezoek aan de notaris. Hier zijn, naast de prijs die je betaalt voor de eigendomsrechten, notariskosten aan verbonden.
Een andere mogelijk is het Benelux Bureau voor de Intellectuele Eigendom. Hier leg je simpel en snel online auteursrecht vast in het i-DEPOT. Voor internationaal auteursrecht is dit de enige mogelijkheid.
Waar het bij auteursrecht om draait is dat jij de eerste was met dit concept. Dit toon je aan met de datum van vastleggen.
In de wet wordt geen onderscheid gemaakt tussen personen, freelancers en zelfstandigen met personeel (zmp’ers). Als particulier of eenmanszaak heb je net zoveel recht op je copyrights als wanneer je een groot bedrijf runt. In geval van copyrightschending bewandelen jullie dezelfde route naar de rechtbank.
Auteursrecht als je in opdracht werkt
Creëer je in opdracht nieuw werk? Dan moeten jij en de opdrachtgever samen afspraken maken over de auteursrechten. Het is gebruikelijk dat de partij onder wiens vlag jij werkt rechthebbende is, maar andere afspraken maken kan ook. Leg dit samen vast in een freelance overeenkomst, zodat de afspraken voor iedereen helder zijn en je bewijslast hebt bij een geschil.
Wat moet je doen als iemand jouw auteursrecht schendt?
Als iemand zonder toestemming jouw werk gebruikt is hij of zij strafbaar. Je kunt dan juridische stappen ondernemen om verdere verspreiding te voorkomen en om de schade te verhalen. Hoe pak je dit aan?
Om te beginnen breng je de tegenpartij schriftelijk op de hoogte van jouw rechten. Vermeld in je schrijven dat je hebt geconstateerd dat de persoon/het bedrijf jouw werk gebruikt en geef een uiterste deadline om het te verwijderen. Je kunt dit zelf doen, maar een brief of mail van een advocaat heeft vaak meer impact. Ook hier zijn kosten aan verbonden.
Geeft de tegenpartij geen gehoor aan je verzoek of weiger die om jouw werk te verwijderen? Dan start je een kortgeding. Ook hiervoor is het raadzaam om een jurist in de arm te nemen. Word je door de rechtbank in het gelijk gesteld? Dan is het gebruikelijk dat de verliezende partij wordt veroordeeld tot het vergoeden van de rechtbankkosten, ook de kosten die jij aan je advocaat hebt uitgegegeven.
Onderneemt de tegenpartij na een kortgeding nog steeds geen actie? Dan start je een bodemprocedure. De rechter doet dan een bindende uitspraak, die alleen nog bij het Hof kan worden aangevochten. Een dergelijke procedure is wel tijdrovend, de uitspraak volgt gemiddeld genomen pas na 2 jaar. Direct een bodemprocedure starten, zonder eerst een kortgeding te voeren, kan ook, maar de meeste mensen kiezen liever eerst voor de kortste route.
Intellectueel eigendom van freelancers
Auteursrechten maken je stap naar de rechtbank gemakkelijker als iemand zonder toestemming jouw werk gebruikt, omdat je hiermee hebt vastgelegd dat het jouw idee is. Dit hoeft niet, maar is wel verstandig als je aan wilt tonen dat jij de bedenker van een product of dienst bent.
Wil je meer weten over de rechten die jij als creative hebt en hoe intellectueel eigendom van freelancers werkt?