Welke zzp-contracten zijn er en welke moet jij gebruiken?

Welke soorten zzp-contracten zijn er?

Er bestaan talloze soorten contracten, maar in de praktijk heb je als zzp’er meestal genoeg aan vier vormen. Die dekken ongeveer 95% van alle samenwerkingen:

• overeenkomst van opdracht
• raamovereenkomst
• modelovereenkomst
• aanneming van werk

Elk van deze contractvormen heeft gelijkenissen en verschillen. Daarom duiken we straks dieper in deze vier overeenkomsten en helpen we je de verschillen begrijpen, en de juiste keuze maken voor jouw samenwerking. Maar voor wie haast heeft: eerst een snelle vergelijking tussen deze vier contracten:

Vergelijking zzp-contracten

1. Overeenkomst van opdracht (OVO)

De overeenkomst van opdracht is het zzp-contract dat je het vaakst tegenkomt. Het is een flexibele manier om afspraken vast te leggen wanneer jij als zelfstandige werkt voor een opdrachtgever. In dit contract staat welke opdracht je uitvoert, onder welke voorwaarden je het werk doet en hoe jullie samenwerken.

Bij dit type contract gaat het standaard om een inspanningsverplichting: je levert het werk zoals afgesproken, maar je garandeert niet dat er een specifiek eindresultaat uitkomt. In veel verschillende branches is dit precies de contractvorm die het beste past, zoals advies, coaching, marketing, ontwerp, fotografie of administratie. Het draait vooral om diensten, niet om werk van stoffelijke aard. Je kunt een overeenkomst van opdracht wel gewoon uitbreiden met duidelijke resultaatsafspraken, daarmee blijft het juridisch een OVO, maar werk je wél resultaatgericht.

Belangrijk is hoe de arbeidsrelatie eruitziet. Je voert de opdracht uit op je eigen manier en met je eigen planning. Zodra de opdrachtgever je gaat aansturen alsof je werknemer bent, kan het lijken alsof er toch sprake is van loondienst. De Wet DBA maakt dat extra relevant: de Belastingdienst kijkt onder andere naar hoe zelfstandig je werkt, hoeveel vrijheid je hebt en of je meerdere opdrachtgevers hebt. In sommige situaties kan dat bepalend zijn voor de vraag of deze overeenkomst past bij de manier waarop je het werk gedaan krijgt.

In de overeenkomst van opdracht spreek je meestal dingen af als:

• de duur van de opdracht
• het uurtarief
• de betalingsvoorwaarden
• wat er gebeurt als één van de partijen wil stoppen
• hoe jullie omgaan met vertrouwelijke informatie
• wie er verantwoordelijk is bij fouten of wijzigingen

Ook leg je vast wie waarvoor verantwoordelijk is. In sommige samenwerkingen ben je bijvoorbeeld deels samen verantwoordelijk voor onderdelen van het project, terwijl je in andere situaties volledige zelfstandigheid hebt.

2. Raamovereenkomst voor zzp'ers

Een raamovereenkomst gebruik je wanneer je langere tijd samenwerkt met een opdrachtgever, maar de exacte opdrachten per periode nog niet vastliggen. Je spreekt dus niet één project af, maar een soort samenwerkingskader. Nieuwe opdrachten vallen dan contractueel onder dezelfde afspraken.

Het is een handige constructie als je regelmatig terugkerend werk uitvoert. Denk aan structureel onderhoud, doorlopende marketingactiviteiten, vaste fotografie-opdrachten of een serie ontwerpklussen. In verschillende branches werkt dit prettiger dan elke keer een nieuw zzp-contract opstellen, omdat de basisafspraken al vaststaan.

Het belangrijkste verschil met een overeenkomst van opdracht is dat je in een raamovereenkomst extra voorwaarden bespreekt, zoals:

• hoe jullie nieuwe opdrachten goedkeuren
• hoe lang de samenwerking loopt
• hoe jullie omgaan met tussentijdse beëindiging

Het voordeel is dat je veel flexibiliteit houdt. Jij blijft als zelfstandige werken op je eigen manier, terwijl de opdrachtgever duidelijkheid heeft over wat er binnen de samenwerking valt. Het contract groeit mee met de praktijk: als er een nieuwe opdracht komt, hoef je alleen de details te bevestigen.

Maar let wel op de arbeidsrelatie. Bij langdurige samenwerkingen kijkt de Belastingdienst scherper naar de vraag of je nog als zelfstandige, of in de praktijk meer in loondienst werkt. Zorg dus dat je voldoende vrijheid houdt in hoe je werk uitgevoerd wordt, en dat de afspraken passen bij een zzp-samenwerking en niet bij een dienstverband.

3. Modelovereenkomst voor zzp'ers

Een modelovereenkomst is eigenlijk ook een overeenkomst van opdracht, maar dan één waarmee je afspraken maakt over hoe jij als zelfstandige werkt en niet in loondienst bent. Jarenlang was dit een veelgebruikt hulpmiddel, vooral in sectoren waar de grens tussen loondienst en zelfstandigheid wat minder duidelijk is. Met een goedgekeurde modelovereenkomst zat je in het verleden meestal safe.

Maar in de praktijk kwam het regelmatig voor dat wat er in een modelovereenkomst stond, en wat er in de praktijk gebeurde, ver uit elkaar lagen. Daarom heeft de Belastingdienst begin 2025 besloten dat er geen nieuwe modelovereenkomsten voor zzp'ers meer komen. De Belastingdienst staat toe dat bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten voorlopig gebruikt mogen worden tot en met 31 december 2029.

Is een modelovereenkomst dan nog zinvol? Ja, maar vooral als hulpmiddel. Je kunt ’m inzetten om afspraken scherper te maken of wanneer een opdrachtgever zekerheid zoekt. Maar de specifieke omstandigheden in de praktijk blijven leidend: of er bijvoorbeeld sprake is van inbedding of een gezagsverhouding, bepaalt uiteindelijk of er wel of geen sprake is van loondienst.

De meeste modelovereenkomsten voor zzp'ers bevatten afspraken over:

• hoe zelfstandig je werkt
• welke werkzaamheden je uitvoert
• hoeveel vrijheid je hebt in planning en uitvoering
• wat er gebeurt bij vervanging of uitval
• de verantwoordelijkheden van beide partijen
• facturatie, betaling en beëindiging van de samenwerking

Er zijn, tot eind 2029, nog twee soorten verschillende modelovereenkomsten geldig: algemene modelovereenkomsten en modelovereenkomsten voor branches en beroepsgroepen. De algemene modelovereenkomsten beschrijven vooral hoe de zelfstandige werkt, welke vrijheid je hebt en hoe de opdrachtgever en opdrachtnemer samenwerken.

De modelovereenkomsten voor branches en beroepsgroepen zijn veel gerichter. Ze zijn afgestemd op een bepaalde beroepsgroep, zoals zorgprofessionals, IT’ers of creatieven. Deze documenten spelen in op typische risico’s, werkzaamheden of werkwijzen binnen die sector.

4. Aanneming van werk

Aanneming van werk lijkt op het eerste gezicht op een overeenkomst van opdracht, maar het werkt net even anders. Bij dit contract gaat het niet om een inspanningsverplichting, maar om een resultaatsverplichting: het opleveren van een concreet eindresultaat. Jij levert “werk van stoffelijke aard”: iets dat je kunt opleveren, testen, beoordelen of fysiek overdragen. In principe richt 'werk van stoffelijke aard' zich op fysieke producten die je kan aanraken, maar onder zzp'ers wordt voor digitale producten zoals een website, een serie foto’s of een bedrijfslogo vaak ook een aanneming van werk gebruikt.

Juridisch gezien is dat niet helemaal correct. Als je een digitaal product levert en het echt volgens het boekje doen, dan gebruik je een overeenkomst van opdracht met een resultaatsverplichting.

Dit contract past vooral bij opdrachten waarbij je als zelfstandige werkt aan een duidelijk omschreven resultaat. De opdrachtgever en opdrachtnemer spreken vooraf af wat er precies opgeleverd wordt, welke kwaliteit wordt verwacht en binnen welke deadline. Het draait minder om hoe je het werk doet, en meer om wat er uiteindelijk af moet zijn.

Bij een aanneming van werk-contract let je o.a. op"

• het resultaat moet vooraf duidelijk omschreven zijn
• het gaat om een fysiek product, dus geen digitaal product
• de prijs staat meestal vast (of je werkt met duidelijke fases)
• jij bepaalt zelf hoe je het werk gedaan krijgt
• afspraken gaan over eindkwaliteit, planning en oplevering
• tussentijdse wijzigingen hebben vaak invloed op de prijs

5. Overige zzp-contracten

Intentieovereenkomst (letter of intent)

Een intentieovereenkomst gebruik je wanneer je wél wilt vastleggen dat je gaat samenwerken, maar nog niet alle details rond zijn. Je spreekt de bedoeling uit om tot een echt contract te komen en legt alvast de belangrijkste afspraken vast. Handig bij grotere trajecten waarbij de voorbereiding langer duurt. Let op dat je geen bindende verplichtingen opneemt als dat niet de bedoeling is. Een te concreet geformuleerde intentie kan alsnog juridisch bindend worden.

Service Level Agreement (SLA)

Een SLA hoort vaak bij IT- en technische diensten. Je legt hierin vast welke service je levert, hoe snel je reageert bij problemen, welke kwaliteit wordt verwacht en wat er gebeurt als iets uitvalt. Het is een aanvulling op een contract, vooral wanneer continuïteit en beschikbaarheid belangrijk zijn.

Onderaanneming (sub-contracting)

Bij subcontracting (onderaanneming) werk je als zzp’er voor een opdrachtgever via een tussenpartij. Je contract legt vast welke taken jij uitvoert, welke partij de eindverantwoordelijkheid draagt en hoe risico’s en aansprakelijkheid verdeeld zijn. Dit komt regelmatig voor bij grotere projecten of detacheringsconstructies.

Vervoersovereenkomst

Deze kom je vooral tegen in logistiek en transport. Het is een contract waarin staat dat jij bepaalde goederen vervoert of levert. De afspraken gaan vaak over risico’s, aansprakelijkheid, routes en deadlines. Voor de meeste zzp’ers minder relevant, maar in sommige beroepen de dagelijkse praktijk.

Gebruiksovereenkomst

Een gebruiksovereenkomst leg je vast wanneer je tijdens de opdracht gebruikmaakt van spullen, software of materiaal van de opdrachtgever. Denk aan camera-apparatuur, softwarelicenties of machines. Het document beschrijft hoe je het mag gebruiken, wie aansprakelijk is bij schade en wanneer je het weer inlevert.

Welk zzp-contract past bij jouw situatie?

Met bovenstaande informatie kom je vast een heel eind, maar om het nog iets makkelijker te maken hebben we drie praktijkvoorbeelden van veelvoorkomende situaties op papier gezet:

• Voorbeeld 1: Melle de marketeer regelt de marketing van een webshop

Melle is freelance marketeer en helpt maandelijks bij het plannen van campagnes voor een hippe, duurzame kledingwebshop in Utrecht. Soms schrijft ze teksten, soms analyseert ze data, soms maakt ze een planning.

Wat past hierbij? Een overeenkomst van opdracht. Het gaat hier om diensten, flexibiliteit en vertrouwen. Melle bepaalt zelf hoe ze het werk doet, en de afspraken gaan vooral over uren, tarief en samenwerking.

• Voorbeeld 2: Marco de monteur plaatst zonnepanelen bij particulieren

Marco is zelfstandig installatiemonteur en krijgt de opdracht om bij 12 woningen nieuwe zonnepanelen te plaatsen. Hij levert niet alleen de panelen, maar monteert ze en sluit ze aan.

Wat past hierbij? Een aanneming van werk mét een modelovereenkomst zzp. Marco levert een fysiek en en tastbaar product, en werkt in een sector waar een bovengemiddeld hoog risico op schijnzelfstandigheid is.

• Voorbeeld 3: Faye de fotograaf doet maandelijkse shoots voor een groot bedrijf

Faye is freelance fotograaf. Ze schiet elke maand nieuwe productfoto’s voor een Korean skincare-merk in Amsterdam. De samenwerking is structureel, maar per shoot levert ze een concreet eindproduct op.
Daarnaast brengt ze één keer per maand materialen, props en samples terug naar het hoofdkantoor in Haarlem.

Wat past hierbij? Een raamovereenkomst voor de structurele samenwerking en verwachtingen per maand, én een overeenkomst van opdracht met resultaatsverplichting voor elke afzonderlijke shoot

Ongeacht jouw situatie, hou hier rekening mee: opdrachtnemers en opdrachtgevers willen allebei een goede overeenkomst, dus ga bij twijfel in gesprek.

Let op schijnzelfstandigheid en de Wet DBA

Bij het kiezen van een contractvorm is één ding belangrijker dan het contract zelf: hoe de samenwerking er in de praktijk uitziet. De Belastingdienst beoordeelt altijd de feitelijke arbeidsrelatie, niet alleen het document.

Sinds januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer actief op schijnzelfstandigheid. Werk je in de praktijk als schijnzelfstandige, dan loop je o.a. risico om je recht of aftrekposten kwijt te raken. Je opdrachtgever kan vanaf 2026 zelfs boetes krijgen, maar krijgen meestal wel eerst een waarschuwing.

Wat je hier vooral moet onthouden: kies het contract dat past bij de opdracht, maar zorg vooral dat de samenwerking ook echt past bij zelfstandigheid. Dat voorkomt gedoe achteraf.

Andere belangrijke documenten voor zzp'ers

Naast het contract zelf zijn er een paar documenten die bijna elke zzp’er vroeg of laat nodig heeft. Ze zijn geen vervanging van een contract, maar vullen het aan en voorkomen gedoe tijdens of na de samenwerking.

Verwerkersovereenkomst (AVG)

Verplicht als je persoonsgegevens verwerkt voor een opdrachtgever, bijvoorbeeld wanneer je hun CRM bijwerkt, nieuwsbrieven verstuurt of toegang hebt tot klantprofielen. Een verwerkersovereenkomst zorgt dat jullie voldoen aan de AVG-regels en duidelijk hebben wie waarvoor verantwoordelijk is.

Geheimhoudingsverklaring (NDA)

Werk je met gevoelige informatie, klantdata of interne strategieën? Dan is een NDA slim. Hiermee spreek je af dat je vertrouwelijke informatie niet deelt of gebruikt buiten de opdracht om. Veel opdrachtgevers vragen er standaard al om.

Concurrentiebeding

Een concurrentiebeding kan een valkuil zijn voor zzp’ers. Sommige opdrachtgevers willen vastleggen dat je niet direct voor hun concurrent aan de slag gaat. Maar het wordt ook weleens gebruikt om zelfstandigheid in te perken. Let goed op of de afspraken redelijk en proportioneel zijn, en of ze geen zelfstandigheid ondermijnen. Een te streng beding kan lijken op loondienst.

Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG)

In sommige beroepsgroepen verplicht (zorg, onderwijs, kinderopvang) en in andere sectoren een extra zekerheid voor de opdrachtgever. Een VOG laat zien dat er geen strafbare feiten zijn die relevant zijn voor het werk dat je doet. Vooral zinvol wanneer je werkt met kwetsbare groepen, vertrouwelijke informatie of financiële gegevens.

Wat zet je in een zzp-overeenkomst?

Een goede overeenkomst hoeft niet lang of ingewikkeld te zijn, zolang de belangrijkste afspraken maar duidelijk zijn. In bijna elke zzp-overeenkomst vind je in elk geval deze onderdelen terug:

• een duidelijke omschrijving van de opdracht
• de duur van de samenwerking en eventuele einddatum
• het tarief, betalingsvoorwaarden en wat er gebeurt bij extra werk
• verantwoordelijkheden van beide partijen
• hoe je mag werken en hoeveel vrijheid je hebt in de uitvoering
• afspraken over intellectueel eigendom en gebruiksrechten
• wat er gebeurt als één van beide partijen wil stoppen
• hoe jullie omgaan met wijzigingen, vertragingen of overmacht

Meer hoeft het meestal niet te zijn. Zolang je vastlegt wat je doet, hoe je samenwerkt en wie waarvoor verantwoordelijk is, voorkom je 95% van de misverstanden.

Wil je dieper duiken in hoe je een contract helemaal vanaf nul opbouwt, welke formuleringen je gebruikt en hoe je dat juridisch netjes doet? Lees dan hier hoe je een overeenkomst of contract opstelt!

Veelgestelde vragen over contracten voor zzp'ers

1. Wat is het beste zzp-contract voor mijn opdracht?

Het beste contract hangt af van je opdracht. Lever je een fysiek product? Kies aanneming van werk. Lever je diensten? Dan past een overeenkomst van opdracht meestal beter.

2. Wat is het verschil tussen aanneming van werk en een overeenkomst van opdracht?

Aanneming van werk gaat om een concreet en fysiek eindresultaat, zoals een verbouwing. Een overeenkomst van opdracht (OVO) draait om inspanning zonder gegarandeerd resultaat, zoals campagnebeheer. Lever je een digitaal, en dus niet tastbaar product zoals een website? Dan gebruik je een OVO mét resultaatsverplichting.

3. Heb ik een modelovereenkomst nodig als zzp’er?

Een modelovereenkomst kán je extra zekerheid wilt over de arbeidsrelatie, maar alleen als jij en je opdrachtgever zich ook houden aan de afspraken die erin staan. Zzp modelovereenkomsten zijn nog bruikbaar tot 31 december 2029.

4. Wanneer gebruik je een raamovereenkomst als zzp’er?

Een raamovereenkomst gebruik je bij structurele of terugkerende opdrachten. Je legt basisafspraken vast en vult per opdracht alleen de details aan.

5. Is een contract verplicht als zzp’er?

Nee, maar het voorkomt misverstanden. Zonder contract gelden afspraken uit het Burgerlijk Wetboek en moet je aantonen wat mondeling is afgesproken.

6. Kun je meerdere contractvormen tegelijk gebruiken als zzp’er?

Bij structureel werk combineer je vaak een raamovereenkomst met afzonderlijke opdrachten. Gaat het om digitale resultaten of diensten, dan gebruik je een overeenkomst van opdracht. Gaat het om een fysiek werk, dan kun je voor die deelopdracht aanneming van werk gebruiken.