Zelfstandigenwet 2026: hoe werkt de wet en wat is de status

Update april 2026: In het coalitieakkoord van het nieuwe Kabinet Jetten staat dat de Zelfstandigenwet zo snel mogelijk wordt ingevoerd. Het voorstel van een minimum uurtarief voor zzp'ers word losgeknipt van de Wet VBAR, en de rest van de VBAR wordt geschrapt. De kans dat de Zelfstandigenwet wordt ingevoerd, is daarmee groot. Maar het minderheidskabinet moet eerst nog wel steun krijgen van oppositiepartijen om een meerderheid te vormen. In april 2026 werd gestemd over de invoering van het minimumtarief als eerste stap. Een meerderheid van de Tweede Kamer was vóór de invoering per 1 januari 2027.

Brengt 2026 een oplossing voor schijnzelfstandigheid?

De Zelfstandigenwet is een antwoord op een hardnekkig probleem: schijnzelfstandigheid. Daarmee bedoelen we situaties waarin iemand werkt als zelfstandig ondernemer, maar feitelijk gewoon in loondienst is. Het gevolg van schijnzelfstandigheid is oneerlijke concurrentie en minder minder sociale zekerheid voor zzp'ers. De afgelopen decennia probeerde de overheid dit te beteugelen. Eerst met de VAR en later de Wet DBA.

Waarom komt er nieuwe wetgeving voor zzp'ers in 2026?

Na een acht jaar lang handhavingsmoratorium op de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (Wet DBA), kunnen opdrachtgevers en zzp'ers sinds januari 2025 in de problemen komen als er schijnzelfstandigheid wordt vastgesteld. Veel opdrachtgevers besluiten sindsdien geen zzp'ers meer in te huren, zelfs als er eigenlijk van weinig risico sprake is. Hierdoor lopen zzp'ers opdrachten mis en raken ze financieel in de problemen.

De reden daarvan is dat de criteria die bepalen of een zzp'er écht zelfstandig is, onduidelijk zijn. Er is een flinke lijst aan kenmerken, maar hoe zwaar elk criterium weegt en vanaf welk punt er sprake is van schijnzelfstandigheid is onbekend. De Belastingdienst heeft aangegeven dat ze holistisch naar elke situatie kijken. Die onduidelijkheid maakt opdrachtgevers onzeker. Vooral omdat de financiële gevolgen voornamelijk bij hen komen te liggen.

De politiek is op de hoogte van deze problemen, en wilde in eerste instantie met het wetsvoorstel VBAR meer helderheid bieden. Maar de VBAR stuitte op flinke kritiek van zowel binnen als buiten de Tweede Kamer. Oud-minister van Hijum van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voerde sindsien wijzigingen door aan het wetsvoorstel, maar verschillende partijen zien liever een hele nieuwe wet: de Zelfstandigenwet.

Welke partijen hebben de Zelfstandigenwet ingediend?

​Op 3 april 2025 presenteerden Tweede Kamerleden van VVD, D66, CDA en SGP gezamenlijk het voorstel voor de Zelfstandigenwet. Dat deden ze een paar uur voordat er een kamerdebat plaatsvond over de zzp-wetgeving, waardoor de Zelfstandigenwet spontaan het hoofdonderwerp werd.

De initiatiefnemers vertelden dat ze, na persoonlijk contact met vele zzp'ers en opdrachtgevers, vinden dat er nu echt een einde moet komen aan de onduidelijkheid. Ze vinden dat de Wet VBAR die duidelijkheid niet gaat bieden en dat een nieuw zzp wetsvoorstel de beste optie is.

Het belangrijkste verschil tussen de Zelfstandigenwet en de Wet VBAR is dat de Zelfstandigenwet vooraf bepaalt of een samenwerking van goede aard is, in plaats van na of tijdens de samenwerking. Maar hoe werkt dat precies?

• Tijdens de verkiezingsperiode onderzocht Freelance.nl hoe zzp'ers en bedrijven kijken naar de Zelfstandigenwet. Daar bleek de Zelfstandigenwet veel meer steun dan Wetsvoorstel VBAR te krijgen. 26% steunde de Zelfstandigenwet. De VBAR slechts 4,7%. Bekijk het volledige verkiezingsonderzoek in de Freelance Markt Index:

Hoe werkt de Zelfstandigenwet?

Kort na de introductie van de Zelfstandigenwet publiceerde de VVD hun Memorie van Toelichting, waar in meer dan 40 pagina's staat beschreven hoe het wetsvoorstel werkt. Wij doken diep in de materie, zodat jij het niet hoeft te doen. Dit is een samenvatting en verduidelijking van de Memorie van Toelichting:

Een wettelijk kader voor zelfstandigen

De Zelfstandigenwet biedt een duidelijk wettelijk kader waarin vooraf getoetst wordt of iemand als zelfstandige mag werken. Niet met vage kenmerken of grijze gebieden, maar heldere criteria. Dat kader is opgebouwd uit drie onderdelen die samen de basis vormen van de beoordeling:

Zelfstandigentoets

De zelfstandigentoets vormt de eerste bouwsteen van de Zelfstandigenwet. Deze toets kijkt of iemand zich gedraagt als zelfstandige. Dat gebeurt aan de hand van objectieve kenmerken. Hoe meer kenmerken een zelfstandige kan aantonen, hoe sterker de juridische basis om als zelfstandig ondernemer te werken. Om te voldoen aan de vijf criteria van de zelfstandigentoets moet je als zzp'er:

• Voor eigen rekening en risico werken: Als ondernemer draag je ondernemersrisico. Je bent bijvoorbeeld zelf verantwoordelijk voor beroepsfouten.
   
• Een deugdelijke administratie voeren: Je hebt je administratie en boekhouding goed op orde.
   
• Je in het economisch verkeer gedragen als ondernemer: Deze is iets ingewikkelder, maar komt erop neer dat je met je o.a. investeert in eigen bedrijfsmiddelen, meerdere opdrachtgevers hebt en zelf klanten werft. De invulling van dit criterium kan per zelfstandige verschillen.
   
• Iets geregeld hebben voor het risico van arbeidsongeschiktheid: Met 'iets' bedoelen we ook echt 'iets'. Je mag als zzp'er zelf bepalen welke stappen je neemt. Je hoeft dus niet verplicht een arbeidsongeschiktheidsverzekering af te sluiten. Een aantoonbaar eigen vermogen als financieel vangnet kan ook voldoende zijn. Als onderdeel hiervan wil het kabinet de Wet Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen invoeren.
   
• Voorzien zijn van een bijdrage voor pensionering: Net als bij het vorige criterium, mag je deze zelf invullen. Als je kan aantonen dat je doet aan banksparen, een private verzekering, lijfrente of een andere voorziening, zit je goed.

Werkrelatietoets

Waar de zelfstandigentoets controleert of een zzp'er extern ondernemerschap toont, checkt de werkrelatietoets de daadwerkelijke samenwerking tussen zzp'ers en opdrachtgevers. Deze toets let op 4 criteria:

• De vrije wil van de partijen: De opdrachtgever en de zzp'er moeten zelf gekozen hebben om het werk op opdrachtbasis uit te voeren.
   
• De vrijheid van tijdsindeling: De zzp'er moet (in grote mate) zelf kunnen bepalen wanneer het werk wordt uitgevoerd en mag niet volgens een rooster werken.
   
• De vrijheid van organisatie van het werk: De zzp'er moet (in grote mate) zelf kunnen bepalen hoe het werk wordt uitgevoerd en georganiseerd.
   
• De afwezigheid van hiërarchische controle: De opdrachtgever mag de zzp'er geen directe leiding of instructies geven. De zzp'er mag ook niet verplicht worden om deel te nemen aan vergaderingen of rapporteringen. Dit wordt ook wel een gezagsverhouding genoemd.

Opvallend is dat inbedding in de organisatie (als zzp'er werkzaamheden uitvoeren die in de organisatie ook door vaste werknemers worden uitgevoerd) niet genoemd wordt als criterium, ondanks dat dit als één van de belangrijkste onderdelen van de Wet DBA wordt gezien. Volgens de initiatiefnemers van de Zelfstandigenwet komt dit doordat juist dat criterium de meeste onduidelijkheid en onrust in de markt veroorzaakt.

Sectoraal rechtsvermoeden

In sommige sectoren is er meer risico op schijnzelfstandigheid. Bijvoorbeeld doordat er veel arbeidsmigranten in de sector werken of er vaak met uurtarieven onder het voorgestelde minimumtarief van € 38 wordt gewerkt.

Om dit aan te pakken, komt er de mogelijkheid om in bepaalde sectoren extra criteria te hanteren. Een voorbeeld (uit België) is dat zzp'ers in de goederen- of personenvervoer een eigen voertuig moeten gebruiken. Gebruiken ze een voertuig van een werkgever, dan wordt er aangenomen dat de zzp'er niet zelfstandig werkt.

Wie gaat de criteria van de Zelfstandigenwet toetsen?

De Commissie Beoordeling Toetsingskader Zelfstandigenwet. Dat is een toetsingscommissie die onafhankelijk twijfelgevallen beoordeelt. Dit doen ze openbaar, en de uitspraken van deze commissie zijn bindend voor de handhaving van de Belastingdienst, en eventuele andere handhavende instanties.

Een zzp wetsvoorstel geïnspireerd door België

De Zelfstandigenwet is deels gebaseerd op het Belgische model voor arbeidsrelaties. In België bestaat al langer een systeem waarbij vooraf wordt beoordeeld of iemand als zelfstandige mag werken. Net als daar bevat het Nederlandse voorstel een combinatie van toetsbare criteria én een mogelijkheid tot beoordeling door een toetsingscommissie. Ook het idee van sectorale risico-inschatting komt uit België.

Toch is de Nederlandse versie niet een-op-een gekopieerd: de initiatiefnemers hebben gekozen voor een eigen invulling, toegespitst op de Nederlandse arbeidsmarkt en het SER-advies over modern ondernemerschap.

De Zelfstandigenwet versus Wet VBAR

Tijdens het zzp-debat van 3 april 2025 werd de Zelfstandigenwet uitgebreid besproken en tegenover het Wetsvoorstel VBAR gezet. De Kamer was verdeeld. De vier partijen die met de Zelfstandigenwet zijn gekomen (VVD, D66, CDA, SGP) waren vanzelfsprekend voorstander. Groenlinks-PvdA gaf de voorkeur aan de VBAR. maar de voorkeur van andere partijen is nog niet duidelijk.

Toen na de verkiezingen in 2025 bekend werd dat het nieuwe kabinet bestaat uit drie van de vier partijen die de Zelfstandigenwet steunen, leek de VBAR afgeschreven. Dat werd in januari 2026 bevestigd door het coalitieakkoord van Kabinet Jetten. Het kabinet wilt de VBAR grotendeels schrappen en de Zelfstandigenwet invoeren. 

Dat betekent daarentegen niet dat de Zelfstandigenwet definitief wordt ingevoerd. Kabinet Jetten is een minderheidskabinet, en heeft voor dit soort hervormingen steun nodig van partijen die niet in het kabinet zitten, om een meerderheid te vormen. Er bestaat nog een kans dat de Zelfstandigenwet aangepast wordt om die steun te krijgen. Daarnaast is de Zelfstandigenwet nog niet 'af'. Het wetsvoorstel zit nog in de fase van politieke besluitvorming. 

Bij veel zzp'ers valt de Zelfstandigenwet goed. Sinds het debat hebben veel zzp'ers al positief gereageerd op de Zelfstandigenwet. Ook veel belangenorganisaties zijn tevreden met de keuze van het nieuwe kabinet.

Wat is het verschil tussen de Zelfstandigenwet en de Wet VBAR?

De belangrijkste verschillen zitten in moment van beoordeling, rechtszekerheid en toetsingskader.

• Moment van beoordeling: De Wet VBAR beoordeelt zelfstandigheid grotendeels achteraf, vaak via handhaving door de Belastingdienst. De Zelfstandigenwet wil vooraf duidelijkheid geven via vaste toetsen.
   
• Toetsingskader: De Wet VBAR werkt met meerdere W- en Z-criteria die gezamenlijk bepalen of sprake is van schijnzelfstandigheid. De Zelfstandigenwet introduceert een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets om objectiever te bepalen of iemand als zelfstandig ondernemer kan werken.
   
• Rechtszekerheid: Onder de VBAR ontstaat duidelijkheid vooral na controle. De Zelfstandigenwet probeert vooraf zekerheid te bieden over de kwalificatie van de arbeidsrelatie.

Kort gezegd: waar de Wet VBAR vooral corrigerend en handhavend werkt, probeert de Zelfstandigenwet vooraf duidelijkheid te creëren over zelfstandigheid.

De actuele status van de Zelfstandigenwet (maart 2026)

​De Zelfstandigenwet heeft de consultatiefase afgerond, en zit nu in de fase van politieke besluitvorming. Dat betekent dat de wet binnenkort naar de Raad van State gaat. De Raad van State beoordeelt het wetsvoorstel: gaat dit het gewenste effect hebben, is het goed uitvoerbaar, en botst het niet met EU-regels?

Wat er daarna gebeurt, hangt af van dat advies. Is de Raad van State kritisch? Dan kunnen de indieners (VVD, D66, CDA, SGP) nog wijzigingen doorvoeren. Is het advies positief? Dan gaat de wet naar de Tweede Kamer voor kamervragen, debatten en stemming. Tijdens dit proces heeft het minderheidskabinet steun nodig van andere partijen, en kan de wet ook nog worden aangepast.

Wanneer de Tweede Kamer instemt, moet de wet ook nog door de Eerste Kamer. Het senaat mag geen wijzigingen meer doorvoeren aan de wet: ze mogen alleen de wet aannemen of verwerpen. Bij goedkeuring wordt de wet ondertekend door de koning, en gepubliceerd in het staatsblad. Vanaf dat punt is de wet officieel ingevoerd.

Gefaseerde invoering

Er is haast bij het invoeren van deze wetgeving. Nederland heeft afspraken gemaakt met de EU over het verbeteren van de arbeidsmarkt in het Herstel- en veerkrachtplan, en kreeg daarvoor een toezegging van zo'n 600 miljoen euro. De wetgeving rond schijnzelfstandigheid is hier onderdeel van, en als per 31 augustus 2026 onvoldoende is gedaan, kan Nederland dat geld mislopen.

Met deze Europese verplichtingen is er haast bij, en de Zelfstandigenwet heeft nog een lange weg te gaan. Daarom wil het kabinet de wet gefaseerd invoeren. Het kan dus zijn dat bepaalde onderdelen (zoals de 'zelfstandigentoets') eerder ingaan dan andere (zoals de handhavingsrichtlijnen). De Belastingdienst heeft vaak minimaal een jaar nodig om systemen aan te passen na een definitief besluit.

Wat betekent de Zelfstandigenwet in 2026 voor zzp'ers?

Dat het kabinet op de hoogte is van de onrust in de markt, en van plan is er iets aan te doen. De kans dat de Zelfstandigenwet wordt ingevoerd is groot, maar nog niet zeker. Maar je kan je als zzp'er al wel goed voorbereiden.

De Zelfstandigenwet is verdeeld in de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets. Bij de werkrelatietoets ligt de bal vooral bij opdrachtgevers, maar voor de zelfstandigentoets is het voornamelijk jouw verantwoordelijkheid om aan te tonen dat je zzp'er bent. Je zelfstandig ondernemerschap toon je onder andere met deze punten:

• Ontvang een uurtarief boven het minimum van € 38,-
• Heb een adequate voorziening voor arbeidsongeschiktheid en pensioen
• Wees ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en heb een eigen btw-nummer
• Draag ondernemersrisico tijdens het uitvoeren van een opdracht
• Werk voor meer dan één opdrachtgever tegelijkertijd
• Check of je opdrachtgever zich houdt aan de werkrelatietoets

Lees hier meer over de impact die de Zelfstandigenwet op de zzp-markt zal hebben.

Wat betekent de Zelfstandigenwet in 2026 voor opdrachtgevers?

Opdrachtgevers moeten zich vooral richten op de werkrelatietoets. Ook als er vooraf wordt bepaald of een opdracht met een zzp'er kan worden uitgevoerd, moet je erop letten dat de daadwerkelijke samenwerking niet teveel afwijkt van de afspraken. Let onder andere op de volgende punten:

• Betaal je zzp'er meer dan het minimumtarief van € 38,- per uur
• Laat de zzp'er zelf bepalen wanneer het werk wordt uitgevoerd, en werk niet met een vast rooster
• Laat de zzp'er resultaatgericht werken: de manier van werken bepaalt de zzp'er, als het beoogde doel maar wordt bereikt
• Geef geen directe leiding aan de zzp'er: zie de zzp'er als een partner in plaats van een werknemer
• Check of je zzp'er zich houdt aan de zelfstandigentoets

Blijf op de hoogte van de Zelfstandigenwet status

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang elke maand het laatste nieuws in je inbox. Wij houden je op de hoogte van de invoering van de Zelfstandigenwet en de nieuwe ontwikkelingen rond zzp-wetgeving:

Veelgestelde vragen over de Zelfstandigenwet

1. Wat is de Zelfstandigenwet?

De Zelfstandigenwet is een initiatiefwetsvoorstel dat vooraf duidelijk moet maken wanneer iemand als zelfstandige mag werken. De wet introduceert een zelfstandigentoets, een werkrelatietoets en een sectorale toets om schijnzelfstandigheid te beperken.

2. Wat is de status van de Zelfstandigenwet in 2026?

De Zelfstandigenwet is nog niet definitief ingevoerd. Het wetsvoorstel moet nog advies ontvangen van de Raad van State en behandeld worden door de Tweede en Eerste Kamer. De invoeringsdatum staat nog niet vast.

3. Wanneer gaat de Zelfstandigenwet in?

De invoeringsdatum van de Zelfstandigenwet is nog niet bepaald. Eerst moet het wetsvoorstel het volledige wetgevingsproces doorlopen. Omdat het moeilijk wordt om de gehele wet in 2026 nog in te voeren, wil het nieuwe kabinet Jetten de wet gefaseerd invoeren.

4. Wat is het verschil tussen de Zelfstandigenwet en de Wet VBAR?

De Zelfstandigenwet vervangt het voorstel Wet VBAR en werkt met een zelfstandigentoets en werkrelatietoets. De focus ligt op vooraf duidelijkheid geven over zelfstandigheid, in plaats van achteraf beoordelen.

5. Wat is de zelfstandigentoets?

De zelfstandigentoets beoordeelt of iemand zich daadwerkelijk als ondernemer gedraagt. Daarbij wordt gekeken naar factoren zoals ondernemersrisico, meerdere opdrachtgevers, een eigen tarief en voorzieningen voor pensioen en arbeidsongeschiktheid.

6. Wat is de werkrelatietoets?

De werkrelatietoets beoordeelt hoe de samenwerking in de praktijk wordt ingericht. Daarbij wordt gekeken naar gezag en aansturing van de opdrachtgever om te bepalen of sprake is van zelfstandigheid of een dienstverband.